Rada Towarzystw Naukowych

Wybierz swój język

  • Polski
  • English
  • Strona główna
  • Skład
  • Działalność
  • Wydarzenia
  • Kongresy
  • Publikacje
  • Projekt ustawy o towarzystwach naukowych
  • Kontakt
  1. Uncategorised

Uncategorised

Działalność Rady Towarzystw Naukowych w 2019 roku

Szczegóły
Opublikowano: 13 maj 2020

Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN
w 2019 roku

W 2019 roku Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN działała w składzie ustalonym Uchwałami nr 13/2019 Prezydium PAN z dnia 19 lutego 2019 r. i nr 18/2019 Prezydium PAN z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie powołania członków komitetów problemowych i rad przy Prezydium PAN na okres kadencji 2019-2022 i wynikiem wyborów przeprowadzonych na zebraniu plenarnym Rady w dniu 7 marca 2019 r.

Prezydium:

Przewodnicząca:
prof. dr hab. Iwona HOFMAN – Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej. Lublin

Z-cy przewodniczącej:

  • prof. dr hab. Zbigniew CZERNICKI – Polskie Towarzystwo Neurochirurgów, Warszawa
  • prof. dr hab. inż. Wiesław NAGÓRKO – Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, Warszawa

Członkowie:

  • prof. dr hab., czł. rzecz. PAN – Andrzej GRZYWACZ - Polskie Towarzystwo Leśne, Warszawa
  • prof. dr hab. Zbigniew KRUSZEWSKI – Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock
  • prof. dr hab. Stanisław KUNIKOWSKI - Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek
  • prof. dr hab. Joanna MADALIŃSKA-MICHALAK – Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Warszawa
  • prof. dr hab. Jerzy MAJKOWSKI - Federacja Polskich Towarzystw Medycznych, Warszawa

Sekretarz:
mgr. inż. Tadeusz MAJSTERKIEWICZ - Polska Akademia Nauk, Warszawa

Członkowie Rady:

  • prof. dr hab. inż. Jerzy BARGLIK – Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Katowice
  • prof. dr hab. Jerzy BŁAŻEJOWSKI - Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk
  • prof. dr hab. inż. Marek DAROWSKI - Polskie Towarzystwo Inżynierii Biomedycznej, Warszawa
  • prof. dr hab. Bohdan DOBRZAŃSKI jr - Polskie Towarzystwo Agrofizyczne, Lublin
  • dr hab., prof UHP Julia DZIWOKI - Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa
  • dr hab., prof. ISl PAN Anna ENGELKING – Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Warszawa
  • prof. dr hab. Barbara GIERSZEWSKA - Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce
  • prof. dr hab. Igor GOŚCIŃSKI – Towarzystwo Lekarskie Krakowskie, Kraków
  • prof. dr hab. inż. Ewa GÓRSKA – Polskie Towarzystwo Ergonomiczne, Warszawa
  • prof. dr hab. Anna GRONOWSKA-SENGER - Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych, Warszawa
  • prof. dr hab. Andrzej GULCZYŃSKI – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań
  • dr hab. Jacek IMIELA - Towarzystwo Internistów Polskich, Warszawa
  • prof. dr hab. Małgorzata JĘDRYCZKA - Polskie Towarzystwo Genetyczne, Poznań
  • prof. dr hab. med. Zbigniew KALARUS - Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Zabrze
  • prof. dr hab. Ryszard KASPEROWICZ - Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa
  • prof. dr hab. Marek Wł. KOWALCZYK – Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa
  • prof. dr hab., czł. rzecz. PAN Andrzej LEGOCKI - Polskie Towarzystwo Biochemiczne, Poznań
  • dr inż. Jan ŁUKASZEWICZ - Polskie Towarzystwo Leśne, Warszawa
  • prof. dr hab. Jolanta MAŁYSZKO - Polskie Towarzystwo Transplantacyjne, Warszawa
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Małgorzata MAŃKA – Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne, Poznań
  • prof. dr hab. Elżbieta MĄCZYŃSKA – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa
  • prof. dr hab. Cezary OBRACHT-PRONDZYŃSKI – Instytut Kaszubski, Gdańsk
  • dr hab., prof. UJ Diana PIETRUCH-REIZES - Polskie Towarzystwo Informacji Naukowej, Kraków
  • prof. dr hab. Marek Jacek SARNA - Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa
  • prof. dr hab. Leszek SIRKO - Polskie Towarzystwo Fizyczne, Warszawa
  • prof. dr hab. Jan TWARDOŃ - Polskie Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych, Wrocław
  • prof. dr hab. Andrzej WAC-WŁODARCZYK - Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin
  • dr hab. Krzysztof Jan WALCZAK – Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Kalisz
  • prof. dr hab. Stanisław WINCENCIAK - Polskie Towarzystwo Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, Warszawa

W dniu 18 lipca 2019 r. zmarł prof. dr hab. Jerzy Majkowski, członek Rady Towarzystw Naukowych od 1987 roku, to jest przez 32 lata, w tym od 1999 roku, przez pięć pełnych kadencji członek Prezydium Rady. Prof. F. Majkowski zmarł w czasie szóstej kadencji, która rozpoczęła się w bieżącym roku, po raz kolejny wybrany na członka Prezydium Rady, w latach 2003-2010 Profesor był zastępcą Przewodniczącego RTN. W czasie działania w RTN prof. J. Majkowski był autorem i współautorem czterech opracowań. Opracowanie z 2001 roku „Społeczny Ruch Naukowy. Medyczne Towarzystwa w Polsce w latach 1945-1998”. Dwa opracowania, przygotowane z prof. L. Dietrichem i prof. A. Grzywaczem oraz z prof. A. Massalskim zaproponowały kryteria ilościowo-jakościowe klasyfikacji specjalistycznych towarzystw naukowych i regionalnych towarzystw naukowych. Opracowanie z 2010 roku, przygotowane wspólnie z prof. Z. Sadowskim i prof. M. Piekarskim, przedstawiło strategię działania Rady Towarzystw Naukowych i Polskiej Akademii Nauk na rzecz poprawy warunków ekonomiczno-finansowych i propozycje wytyczenia celów i form działania towarzystw naukowych.

W 2019 roku odbyły się 3 zebrania plenarne Rady (7 marca 2019 r., 17 czerwca 2019 r. i 29 października 2019 r.) i 3 posiedzenie Prezydium Rady (31 stycznia 2019 r., 25 kwietnia 2019 r. i 27 września 2019 r.) oraz zrealizowane zostały następujące prace, wynikające z przyjętego programu działań Rady na rok 2019:

Odbyte w dniu 31 stycznia 2019 r. posiedzenie Prezydium Rady, poświęcono ustaleniu podziału ustalonych dla Rady Towarzystw Naukowych, przez Prezydium PAN, 35 miejsc między poszczególne grupy towarzystw naukowych i rozpatrzeniu propozycji trybu wyboru kandydatów do Rady na okres kadencji 2019-2022. Dokonano wyboru 17 osób zgłaszanych Prezesowi PAN przez ustępujące Prezydium Rady i przedstawiono kandydatury 41 osób zgłoszonych przez towarzystwa naukowe do wyboru 18 członków Rady przez Prezydium PAN. Rozpatrzono wstępne propozycję działań Rady w 2019 roku

Na odbytym w dniu 7 marca 2019 r. zebraniu plenarnym Rady, zwołanym przez Prezesa PAN, wiceprezes PAN, czł. koresp. PAN Romuald Zabielski wręczył, w imieniu Prezesa PAN powołania członkom Rady i powołanej przez Prezydium PAN przewodniczącej Rady (prof. dr hab. I. Hofman), przeprowadzono wybory zastępców przewodniczącego (prof. dr hab. Z. Czernicki, prof. dr hab. W. Nagórko), członków Prezydium (prof. dr hab. Z. Kruszewski, prof. dr hab. S. Kunikowski, prof. dr hab. Jerzy Majkowski) i sekretarza Rady (mgr inż. T. Majsterkiewicz) oraz przedyskutowano założenia programu działań Rady w kadencji 2019-2022.

Odbyte w dniu 25 kwietnia 2019 r. posiedzenie Prezydium Rady, poświęcono ustaleniu propozycji programu prac Rady w kadencji 2019-2022 oraz planu pracy na 2019 rok, z uwzględnieniem wniosków wynikających z dyskusji na inauguracyjnym zebraniu plenarnym Rady w dniu 7 marca br., jakie będą przedstawione do akceptacji na zebraniu plenarnym Rady, wstępnie zaplanowanym na 13 lub 20 czerwca 2019 r.

Odbyte w dniu 17 czerwca 2019 r. zebranie plenarne Rady poświęcono ustaleniu programu działania Rady na okres kadencji 2019-2022 i ustaleniu planu pracy Rady na 2019 rok (za priorytetowe uznano konieczność kontynuowania działań Rady związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, prowadzonych w poprzednich kadencjach pod kierunkiem prof. Z. Kruszewskiego), przewodnicząca Rady wręczyła nominacje 3 członkom Rady nieobecnym na posiedzeniu w dniu 7 marca 2019 r. i przeprowadzono wybory uzupełniające, w wyniku których w skład Prezydium Rady wybrano prof. dr hab. A. Grzywacza. Przeprowadzono wstępną dyskusję nad ustalonymi Uchwałą Rady z dnia 16 czerwca 2014 r. kryteriami uznawania towarzystw za naukowe, ustalając, że Prezydium Rady przeanalizuje zgłoszone wnioski i podejmie decyzję w sprawie potrzeby i możliwości prowadzenia prac nad tymi kryteriami, uwzględniając realia jakie zostaną stworzone przez rząd dla nauki po jesiennych wyborach parlamentarnych.

Odbyte w dniu 27 września 2019 r. posiedzenie Prezydium Rady, poświęcono ustaleniu referentów i programu konferencji „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy 2.0 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”. Postanowiono zmienić jej termin na 28 listopada 2019 r. w związku z ustaleniem terminu wyborów parlamentarnych na 13 października 2019 r. Ustalono wygłoszenie 3 referatów programowych, zaproszenie do udziału w konferencji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego lub wysokiej rangi przedstawiciela MNiSW, Prezesa lub Wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk, prof. dr hab. A. Białasa, jako przedstawiciela Polskiej Akademii Umiejętności oraz przedstawicieli sejmowej i senackiej komisji ds. nauki, o ile do czasu konferencji takie komisje zostaną powołane.

Odbyte w dniu 29 października 2019 r. zebranie plenarne Rady, poświęcono ustaleniu referentów i programu konferencji „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy 2.0 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”. Zaakceptowano zmianę jej terminu na 28 listopada 2019 r. Ustalono wygłoszenie 3 referatów programowych (prof. Z. Kruszewski referat definiujący historię oraz znaczenie towarzystw naukowych w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, prof. S. Kunikowski referat dot. funkcjonowania towarzystw naukowych i ich roli w rozwoju dyscyplin naukowych i uczelni wyższych, prof. I. Hofman referat nt. stanu rozwiązań prawnych dot. statusu i funkcjonowania towarzystw naukowych), zaproszenie do udziału w konferencji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego lub wysokiej rangi przedstawiciela MNiSW, Prezesa lub Wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk, prof. dr hab. A. Białasa, jako przedstawiciela Polskiej Akademii Umiejętności oraz przedstawicieli sejmowej i senackiej komisji ds. nauki, o ile do czasu konferencji takie komisje zostaną powołane. Przeprowadzono wybory uzupełniające członka Rady, w miejsce zmarłego prof. J. Majkowskiego i 2 członków Prezydium Rady, ale z uwagi na brak quorum na zebraniu ich wyniki nie mogły być przedstawione do akceptacji Prezesowi PAN.

Na zebraniach plenarnych Rady Towarzystw Naukowych w dniach 17 czerwca 2019 r. i 29 października 2019 r. oraz na zebraniach Prezydium Rady w dniach 25 kwietnia 2019 r. i 27 września 2019 r. przewodnicząca Rady przedstawiała poza informacją o bieżących pracach Prezydium Rady informacje o odbytych spotkaniach, w tym:

  • informacje o Jej powołaniu i wyborze na Wiceprzewodniczącą Rady komitetów naukowych i problemowych Polskiej Akademii Nauk, organu doradczego Prezesa PAN, nowego ciała którego zadaniem jest wypracowanie nowego regulaminu komitetów naukowych i dostosowanie sieci komitetów naukowych PAN do wykazu dyscyplin i dziedzin naukowych;
  • informacje z udziału w odbytych spotkaniach, w dniu 15 czerwca br. w Zgromadzeniu Polskiej Akademii Umiejętności, w dniu 25 czerwca br. w spotkaniu z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego i w odbytym w dniu 27 czerwca br. Zgromadzeniu Ogólnym Polskiej Akademii Nauk. Rozmowy przeprowadzone w czasie Zgromadzenia Polskiej Akademii Umiejętności potwierdziły potrzebę i chęć ze strony PAU do kontynuacji współdziałania Rady z PAU w pracach nad wypracowywaniem rozwiązań dot. systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, z kolei spotkanie z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, na którym praktycznie dokonano tylko podsumowania prac nad wprowadzeniem ustawy o szkolnictwie wyższym, nie przyniosło odpowiedzi dot. przewidywanego przez rząd kierunku zmian w organizacji nauki w Polsce, której jednym z podstawowych członów są towarzystwa naukowe;
  • informację o pracach Rady komitetów naukowych i problemowych Polskiej Akademii Nauk, organu doradczego Prezesa PAN i propozycjach dot. zakończenia kadencji komitetów i ustalenia nowej sieci dostosowanej do ustalonych dyscyplin naukowych, ograniczenia liczby członków komitetów do 30 osób i wprowadzenia przy wyborach głosowania elektronicznego w przypadku komitetów naukowych;
  • informację, jaka została przedstawiona na posiedzeniu Rady Doskonałości Naukowej dot. stanu prac nad nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce. Przewidywana nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym jest możliwa na początku stycznia 2020 roku, RDN poparła wnioski o korektę wykazu czasopism w stosunku do ustalonych dziedzin nauki i wniosek w sprawie utrzymania 20 punktów dla czasopism polskojęzycznych. Poinformowała zebranych o toczących się w RDN dyskusjach nad ustaleniem kryteriów dla poszczególnych etapów rozwoju naukowego, w tym kryteriów oceny aktualnego dorobku dla poszczególnych stopni i tytułów naukowych;
  • informację o uwagach Rady Doskonałości Naukowej dot. zasad ewaluacji dla stopni i tytułu naukowego, w tym trybu losowania recenzentów.

W dniu 28 listopada 2019 r. odbyła się w Warszawie konferencja „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”.

Realizując zadania ustalone w uchwale Prezydium PAN nr 3/2019 z dnia 22 stycznia 2019 roku o powołaniu komitetów problemowych przy Prezydium PAN dot. „prowadzenia działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce” Rada Towarzystw Naukowych zorganizowała w dniu 28 listopada 2019 r. konferencję „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”. Konferencja odbyła się w Warszawa, w Pałacu Staszica, ul. Nowy Świat 72 (Sala Okrągłego Stołu). W konferencji uczestniczyło ogółem 76 osób, w tym 23 członków Rady Towarzystw Naukowych, Prezes Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT oraz 52 przedstawicieli towarzystw i stowarzyszeń naukowych.

Konferencja miała na celu przedyskutowanie sytuacji społecznego ruchu naukowego w Polsce będącej wynikiem uchwalenia przez Sejm Ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i wydanych na jej podstawie aktów prawnych dot. prowadzenia działalności naukowej i upowszechniania nauki dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i szeroko rozumianej kultury. W czasie konferencji wygłoszono 3 referaty wprowadzające, w których przedstawiono aktualną sytuację i rolę poszczególnych grup towarzystw i stowarzyszeń naukowych w rozwój społeczeństwa obywatelskiego, w rozwój dyscyplin i dziedzin nauki oraz status prawny funkcjonowania społecznego ruchu naukowego w świetle postanowień ww. ustawy, zwanej „Konstytucją dla nauki”.

Prof. dr hab. Zbigniew Kruszewski w referacie „Rola społecznego ruchu naukowego w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego” przedstawił zasady, podstawy i kształtowanie się demokracji i ustroju demokratycznego w Polsce oraz rolę działań ruchów społeczno-naukowych i społeczno-kulturalnych, których istotą jest samorządność, niezależność i wolność w budowaniu społeczeństwa wiedzy i społeczeństwa obywatelskiego. Zdaniem referenta w te działania wpisuje się społeczny ruch naukowy, który realizuje się w towarzystwach naukowych i stowarzyszeniach naukowo-technicznych. Towarzystwa naukowe są organizacjami wolnymi, powstającymi z inicjatywy osób działających na rzecz dobra publicznego, wspólnego, które wspierają, a często wyręczają działania instytucji państwowych i samorządowych. Towarzystwa są swoistymi korporacjami nauki i jej miłośników ujawniających pasje popularyzacji wyników badań naukowych. Działalność statutowa towarzystw nastawiona jest na dobro publiczne, przez co są podmiotami życia publicznego i dobrem wszystkich obywatelu, podobnie jak partie polityczne czy związki zawodowe, które również są instytucjami publicznymi.

Referent podkreślił, że towarzystwa naukowe, partie i związki zawodowe, jako instytucje publiczne, różnią się regułami, którymi się kierują. Charakterystyczny dla towarzystw naukowych kompleks norm i wartości, obyczajów i zwyczajów, zasad moralnych – jawnych bądź ukrytych, mniej lub bardziej oczywistych – to kultura stowarzyszenia naukowego współbrzmiąca z kulturą akademicką, uniwersytecką. Inny poziom kulturowy dotyczy partii politycznych, który koncentruje się na władczym organizowaniu życia społecznego i egzekwowaniu prawa. Jeszcze inna jest kultura związków zawodowych oparta na prawach pracowniczych i konsumpcji środków finansowych. Wszystkie instytucje są autonomiczne i niezależne od władz państwa, kierują się one swymi wewnętrznymi zasadami, w granicach ustanowionego prawa.

Zdaniem referenta społeczny ruch naukowy skupiony w towarzystwach i stowarzyszeniach naukowo-technicznych to rodzaj harmonijnego połączenia strefy państwowej i prywatnej. Tak jak państwo demokratyczne nie może istnieć bez partii politycznych, gdyż są one elementem systemu, tak uczelnie, instytuty naukowe nie mogą funkcjonować bez społecznego ruchu naukowego, gdyż jest on niezbędnym elementem kultury uprawiania nauki. Towarzystwa naukowe swoim funkcjonowaniem wpisują się w pożądane zmiany naszej kultury, kultury obywatelskiej. Społeczeństwo obywatelskie nie może istnieć bez kultury dialogu, kultury krytyki, bez zaufania i wyobraźni, bez kreatywności i abstrakcyjnego myślenia. Cechy te można kształtować na bazie edukacji humanistycznej, która z powodzeniem jest realizowana w towarzystwach naukowych.

W refleksji uogólniającej referent stwierdza, że towarzystwa naukowe:

  1. tak jak w przeszłości, tak i obecnie wspierają społeczeństwo w jego rozwoju, wzmacniają postawy obywatelskie, stoją na straży patriotyzmu;
  2. sytuują się w przestrzeni pozarządowej, są organizacjami niezależnymi, autonomicznymi, wolnymi i często są wsparciem dla struktur władzy państwowej i samorządowej;
  3. przyczyniają się do budowania społeczeństwa obywatelskiego, kształtują kulturę obywatelską poprzez swoje formy działalności;
  4. są ważnym podmiotem rozwoju społecznego ruchu intelektualnego, przyczyniają się do budowania społeczeństwa wiedzy;
  5. integrują środowiska intelektualne w obszarach ich działalności;
  6. dokumentują życie kulturowo-cywilizacyjne zachodzące w kraju i regionie;
  7. wychodzą naprzeciw współczesnym wyzwaniom życia kulturowo-naukowego i jednocześnie popularyzują znaki cywilizacji informacyjnej i środowiskowej.

Prof. dr hab. Stanisław Kunikowski w referacie „Wkład towarzystw ogólnych i regionalnych oraz towarzystw specjalistycznych w rozwój dyscyplin i dziedzin nauki” omawia wpływ i wkład towarzystw naukowych w ujęciu historycznym do 1939 r. w rozwój wielu dziedzin i dyscyplin naukowych, stwierdzając, że w odróżnieniu od innych państw, w Polsce towarzystwa naukowe odegrały o wiele większą rolę, wynikającą chociażby ze specyficznej sytuacji politycznej, w jakiej przyszło im funkcjonować. Przedstawia rozwój społecznego ruchu naukowego w Polsce, od jego początków, założone w Krakowie ok. 1489 roku Bractwo Literackie Nadwiślańskie, powstałe w 1720 w Gdańsku Societas Litteraria, powstałe w 1743 w Gdańsku towarzystwo o charakterze przyrodniczym, któremu w 1756 roku król August III nadał tytuł Królewskiego Towarzystwa Naukowego. W 1765 roku w Warszawie zostaje utworzone Towarzystwo Literackie, w 1767 roku Towarzystwo Warszawskie Fizyczno-Chemiczne, i w 1777 roku Towarzystwo Nauk Fizycznych. Zdaniem referenta przełomową datą w dziejach społecznego ruchu naukowego na ziemiach polskich pod zaborami był 23 listopada 1800 roku, w którym utworzono Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie – pierwsze zinstytucjonalizowane towarzystwo naukowe, które wykazało się konkretnym dorobkiem naukowym. Towarzystwo utworzyło pięć wydziałów: nauk wyzwolonych, historii i starożytności, prawa, nauk fizycznych i nauk matematycznych. Podejmowane prace badawcze i wydawnicze miały duże znaczenie dla nauki polskiej, na uwagę zasługiwały studia nad językiem polskim, studia dotyczące historii Polski, w tym także historii gospodarczej, historii nauk prawnych, literatury i sztuki, podejmowano badania w zakresie rolnictwa, medycyny, ekonomii, fizyki, matematyki i chemii. Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk działało do 1832 roku, kiedy w wyniku represji carskich zostało rozwiązane.

Zdaniem referenta namiastką wspierania badań naukowych było utworzenie w 1881 roku instytucji pod nazwą „Kasa im. doktora Józefa Mianowskiego”, przez ówczesnego rektora Szkoły Głównej Warszawskiej. Była ona do chwili utworzenia w 1907 roku Towarzystwa Naukowego Warszawskiego jedyną organizacją, która odgrywała znaczącą rolę w życiu naukowym Królestwa Polskiego. Omawiając powstałe w okresie zaborów towarzystwa naukowe ogólne (utworzone w 1857 r. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, utworzone w 1875 r. Towarzystwo Naukowe w Toruniu), a także specjalistyczne, stały się z biegiem lat jedynymi instytucjami, w których kultywowano polskie tradycje narodowe, ale także dawały możliwość rozwijania nauki. W Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Poznaniu prowadzone badania dominowały na wydziale przyrodniczym, wydziale historycznym i wydziale lekarskim, w Toruniu swoją aktywność badawczą przejawiały wydział historyczno-archeologiczny, teologiczny i lekarsko-przyrodniczy.
Wiele uwagi poświęciły towarzystwa naukowe w Toruniu i Poznaniu tworzeniu własnych zbiorów muzealnych oraz, podobnie jak w innych towarzystwach naukowych na ziemiach polskich po zaborami, gromadzeniu zbiorów bibliotecznych pod przyszłe biblioteki naukowe. Przy tworzeniu uniwersytetów w Poznaniu w 1919 roku i w 1945 roku w Toruniu istotną rolę odegrały środowiska naukowe skupione wokół Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Towarzystwa Naukowego w Toruniu i gromadzone przez te środowiska zbiory biblioteczne. Podobnie rzecz się miała przy tworzeniu w 1915 roku w Warszawie Uniwersytetu i Politechniki. Kadra profesorska obu uczelni składała się w większości z członków Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Dzięki wysoko wyspecjalizowanej kadrze naukowej Towarzystwa Warszawskiego, powstało wiele instytucji państwowych i instytutów naukowych w Niepodległej Polsce.

Zdaniem referenta wyjątkową rolę w rozwoju nauki i kultury w okresie zaborów i po odzyskaniu w 1918 roku niepodległości odegrało, utworzone w 1815 roku Towarzystwo Naukowe Krakowskie, które było nierozerwalnie związane z Uniwersytetem Krakowskim. Na uwagę zasługiwała działalność naukowo-badawcza na sześciu wydziałach: teologii, prawa, medycyny, matematyki, literatury oraz gospodarstwa i wiadomości technicznych. Po likwidacji w 1832 roku Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Krakowskie reprezentowało naukę polską na arenie międzynarodowej. W 1872 roku Towarzystwo uległo przekształceniu w Akademię Umiejętności co znacznie umocniło aspiracje jej członków do objęcia opieką naukową wszystkich ziem polskich. Druga połowa XIX wieku przynosi znaczny wzrost liczby towarzystw specjalistycznych, w zakresie nauk medycznych, humanistycznych, rolniczych i leśnych.

Powstanie niepodległego państwa polskiego w 1918 roku wiązało się z tworzeniem zinstytucjonalizowanych organizacji naukowych i kulturalnych, towarzystwa naukowe coraz bardziej zaczęły zmierzać w kierunku organizacji skupiających ludzi zawodowo uprawiających naukę. Towarzystwa naukowe o profilu ogólnym, wraz z rozwojem różnych dziedzin nauki i kultury, przyczyniły się do powstawania towarzystw specjalistycznych oraz różnorodnych organizacji społecznych i kulturalnych. Utworzona w 1920 roku Akademia Nauk Technicznych w okresie międzywojennym wypełniała swoistą lukę na mapie organizacji polskiej nauki, gdyż ani Polska Akademia Umiejętności ani Towarzystwo Naukowe Warszawskie nie zajmowały się w pełni naukami technicznymi.
W okresie międzywojennym wkład poszczególnych towarzystw naukowych w rozwój nauki polskiej był znaczący. Szczególnie rozwinęła się działalność wydawnicza. Towarzystwa naukowe tzw. akademickie rozwinęły na szeroką skalę działalność naukową i badawczą przyczyniając się do rozwoju różnych dziedzin i dyscyplin naukowych, badania prowadzono niejednokrotnie wspólnie z uczelniami wyższymi, a wyniki tychże badań były przedmiotem działalności wydawniczej towarzystw naukowych.

Prof. dr hab. Iwona Hofman w referacie „Status prawny funkcjonowania społecznego ruchu naukowego w świetle ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce” przedstawiła obowiązujące podstawowe akty prawne dot. funkcjonowania społecznego ruchu naukowego i działania Rady Towarzystw Naukowych w ostatnich latach, związane z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce.

Obecnie wszystkie towarzystwa naukowe działają w oparciu o ustawę z 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. nr 79, poz. 855 z 2001 roku z późniejszymi zmianami), a Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk funkcjonuje dzięki ustawie o Polskiej Akademii Nauk przyjętej w 2010 roku. Zdaniem referentki społeczny ruch naukowy ma za sobą dwie lub trzy dekady (w zależności od sposobu ujęcia genezy problemu) stabilizacji, nieuchronnie prowadzącej do zaniechań. Skalę problemu uwidoczniła ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 roku i kolejne rozporządzenia do ustawy, w których to aktach prawnych nie wymienia się towarzystw naukowych jako podmiotów nauki. Informacje o planowanej zmianie ustawy o PAN zdominowały dyskusje o potrzebie zdefiniowania społecznego ruchu naukowego i lokalizacji towarzystw naukowych w nowoczesnym modelu tworzenia i dystrybucji wiedzy. Należy dodać, że RTN kilkakrotnie formalizowała postulaty w tych sprawach, m.in. podczas pierwszego i drugiego Kongresu Towarzystw Naukowych, projekcie ustawy przedłożonym Sejmowi VII kadencji, stanowisku z 30 maja 2008 roku, uchwale I Kongresu Towarzystw Naukowych z 18 września 2013 roku, uchwale z 16 czerwca 2014 roku w sprawie określenia kryteriów uznawania towarzystw za naukowe, i innych.

W uchwale I Kongresu Towarzystw Naukowych z 18 września 2013 roku stwierdza się, że „towarzystwa naukowe i stowarzyszenia naukowo-techniczne, jako społeczna, pozarządowa organizacja naukowa są integralną częścią i jednym z filarów kultury i nauki polskiej także w niepodległej Polsce, stanowiąc obywatelski fundament w środowisku nauki i nauczania”.

W uchwale RTN z 14 czerwca 2014 roku w sprawie kryteriów uznawania towarzystw za naukowe, zdefiniowano, „że za towarzystwa naukowe uważa się za dobrowolne, samorządne stowarzyszenia pracowników nauki, ludzi uprawiających działalność naukową niezawodowo i tzw. przyjaciół nauki (mecenasów, sponsorów, działaczy kulturalnych), zakładane w celu wspólnego prowadzenia działalności naukowej różnego typu (badań, dyskusji naukowych, konferencji itd.), popierania nauki przez stworzenie warunków jej rozwoju, publikowania i upowszechniania jej wyników oraz reprezentowania jej interesów wobec władz i opinii publicznej”. Kryteria te formalne spełnia ok. 330 towarzystw naukowych w Polsce w grupach towarzystw ogólnych i regionalnych, towarzystw specjalistycznych i stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT. Oznacza to duży potencjał naukowy i społeczny, jak dotąd marginalizowany w procesach zarządzania nauką. Towarzystwa spełniają cele przypisane instytucjonalnym podmiotom nauki, chociaż nie są objęte pomocą ustawową wyrażającą się w uznaniu statusu podmiotów i zapewnienia środków finansowania działalności.

Przedstawiając przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 roku (Dz.U. 2018, poz. 1668) referentka stwierdza, że zdefiniowane w ustawie pryncypia były i są właściwe dla społecznego ruchu naukowego w długim procesie jego trwania, ze szczególnym uwzględnieniem założenia o misyjności podmiotów naukowych wobec państwa i społeczeństwa. Założenia te współgrają z omówionymi wcześniej charakterystykami RTN. Przepisy ogólne ustawy, porządkują terminologię w zakresie misji i funkcjonowania szkolnictwa wyższego i nauki, działalności naukowej, dziedzin i dyscyplin nauki, podmiotu odpowiedzialnego za politykę naukową państwa i podmiotów systemu szkolnictwa wyższego. Wśród ośmiu takich podmiotów nie ma towarzystw naukowych, nie wymienia się ich również w aktach wykonawczych do ustawy. Jaskrawo obrazuje to niedocenienie potencjału towarzystw, które dzięki sieciom i federacjom oraz oddziaływaniu społecznemu mogą być pożądanym partnerem w procesie komercjalizacji badań podstawowych i rozwojowych. W konsekwencji nieuznawania podmiotowości towarzystw w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, towarzystwa nie występują również w przepisach dotyczących ewaluacji jakości kształcenia, ewaluacji szkół doktorskich i ewaluacji jakości działalności naukowej.

Przedstawiając niektóre akty wykonawcze do Ustawy referentka jest zdania, że przepisy Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej z 22 lutego 2019 roku dot. tzw. „opinii wpływu” przy ocenie jednostek Beneficjentami przepisów są jednostki ewaluowane w dziedzinach nauk: humanistycznych, społecznych i teologicznych, które mogą zgłosić dodatkowo 3 opinie wpływu (nauki inżynieryjne i techniczne – 2 opinie). Towarzystwa naukowe, mając bardzo dobre rozeznanie w środowisku i rzeczywiste oddziaływanie społeczne, dysponują intelektualną technologią i „narzędziami” pomiaru wpływu badań naukowych na jakość życia. Partnerstwo uczelni i towarzystw naukowych, wielokrotnie testowane w organizacji życia naukowego, tutaj przekształca się w instytucjonalną ramę współpracy.

Referentka wskazuje także skutki wprowadzenia wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych dla ewaluacji (Komunikat MNiSW z 31 lipca 2019 roku i 18 grudnia 2019 roku) i wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe (Komunikat MNiSW z 18 stycznia 2019 roku i 17 grudnia 2019 roku). Oba wykazy, zdecydowanie krytycznie przyjęte w środowisku naukowym w Polsce, premiując publikacje obcojęzyczne, skutecznie wyrugowały z obiegu naukowego m.in. czasopisma wydawane przez towarzystwa naukowe. Pominięto m.in. czasopisma o ponad 100-letnich tradycjach wydawania, pełniących rolę pośrednika w adaptacji osiągnięć naukowych w środowiskach zawodowych, dla których – ze względu na specyfikę obszaru zainteresowań – język polski jest jedynym możliwym do komunikacji.

Ustawa nie przewiduje finansowania towarzystw naukowych, co jest oczywistą konsekwencją odmówienia towarzystwom statusu podmiotów nauki. Projekt ustawy o towarzystwach naukowych, przygotowany przez RTN w 2009 roku oraz projekt zmiany ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa przewidywały indywidualne ścieżki finansowania przez MNiSW, MKiDN, Narodowe Centrum Nauki i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w formie dotacji na cele naukowe: statutowe lub inne, a także przyznawanie środków przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, organy samorządu terytorialnego każdego stopnia. Oddzielnie zapisano możliwość dofinansowania działalności towarzystw przez fundusze pomocowe Unii Europejskiej, darowizny od osób prawnych i fizycznych.

Konkludując referentka stwierdza, ze obecnie, przy przyjętych uwarunkowaniach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce towarzystwa naukowe mogą tylko częściowo wykorzystać swój potencjał jako podmioty inicjujące, prowadzące i umiędzynarodawiające badania naukowe poprzez sieci i federacje, będące właściwą formą działalności towarzystw. Kryteria ewaluacji jednostek naukowych stwarzają możliwość rozwoju współpracy towarzystw z tymi jednostkami przez formułę tzw. „opinii wpływu”. Towarzystwa i jednostki naukowe łączy kwestia oceny czasopism i wydawnictw, wręcz konsolidująca pod hasłem zwiększenia punktacji czasopism i wydawnictw, reprezentatywnych dla obszarów badawczych dyscyplin i dziedzin naukowych. Towarzystwa i jednostki naukowe łączy kwestia oceny czasopism i wydawnictw, wręcz konsolidująca pod hasłem zwiększenia punktacji czasopism i wydawnictw, reprezentatywnych dla obszarów badawczych dyscyplin i dziedzin naukowych. Ważnym problemem dla społecznego ruchu naukowego jest utrzymanie czasopism, wydawnictw, bibliotek, zbiorów muzealnych. Rozważanie tych kwestii wymaga synergii MNiSW oraz MKiDN.

W 4 panelach obejmujących grupy towarzystw (Panel 1 – towarzystwa ogólne i regionalne oraz towarzystwa w naukach społecznych i humanistycznych, Panel 2 – towarzystwa w naukach biologicznych i rolniczych, Panel 3 – towarzystwa w naukach ścisłych i technicznych oraz stowarzyszenia naukowo-techniczne NOT, Panel 4 – towarzystwa w naukach medycznych) zabierających głos ponad 20 zaproszonych przedstawicieli ogólnych i regionalnych towarzystw naukowych oraz specjalistycznych towarzystw naukowych działających w poszczególnych grupach nauk oraz przedstawicieli stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT, przedstawiło sytuację społecznego ruchu naukowego w Polsce oraz sytuację dyscyplin i dziedzin naukowych po uchwaleniu tej Ustawy, zgłaszając szereg wniosków pod adresem władz państwowych, dot. uregulowania sytuacji prawnej społecznego ruchu naukowego w aktualnym systemie nauki w Polsce, dokonanie oceny aktualnego systemu dofinansowywania społecznego ruchu naukowego ze środków przeznaczanych na naukę oraz roli towarzystw i stowarzyszeń naukowych w kształtowaniu kultury polskiej, w rozwoju społeczno-ekonomicznym kraju oraz rozwoju techniki i gospodarki.

W dyskusjach postulowano konieczność wypracowania wspólnego stanowiska, podkreślającego, że czasopisma w języku polskim są ważne i stanowią element naszego dziedzictwa i przekazanie tego stanowiska do MNiSW; gdyż obecny system punktacji czasopism nie uwzględnia polskiej racji stanu, a Impact Factor uwzględnia tylko cytowania, ignorując równocześnie poziom reprezentowany przez pismo w ramach danej dyscypliny; wskazywano na konieczność podkreślenia w stanowisku, że w przypadku społecznego ruchu naukowego kluczową rolę powinny pełnić czasopismo polskojęzyczne, bo to one przeciwdziałają groźbie zaniku polskiego języka naukowego; proponowano rozważenie przechodzenia na język angielski i korzystania z usług wielkich wydawnictw, z rozważeniem wprowadzenia opłat za publikację, jak to jest praktykowane w czasopismach za granicą i w niektórych towarzystwach u nas w kraju; zwracano uwagę, że obniżenie niektórym polskojęzycznym czasopismom punktacji do 5 punktów zagraża dalszemu wydawaniu tych czasopism, bardzo ważnych dla upowszechniania wyników badań naukowych w gospodarce.

Wskazywano, że towarzystwa mają bardzo bogatą historię i dorobek i to dzięki nim w II RP było możliwe tak szybkie i sprawne odbudowanie systemu nauki, a społeczny ruch naukowy jest istotnym elementem systemu nauki, ponieważ tworzy go ogromna liczba towarzystw i działających w jej ramach członków, ale towarzystwa muszą się zająć pozyskaniem i aktywizacją młodych członków. Najistotniejszymi problemami w działalności wydawniczej stowarzyszeń naukowo-technicznych jest brak środków na wydawanie czasopism stricte naukowych przedstawiających wysoki poziom merytoryczny oraz kwestia czasopism polskojęzycznych, których rolą jest edukacja społeczeństwa, które trzeba przeorganizować tak, aby zamiast kilku pism poświęconych tej samej problematyce wydawać jedno, które będzie miało szansę się utrzymać. Prowadzone przez stowarzyszenia naukowo-techniczne pisma są wydawane w języku polskim, a ich zasadniczym celem jest możliwe jak najszybsze przenoszenie ustaleń naukowych na praktykę, co jest szczególnie istotne dla inżynierów pracujących w małych i średnich firmach, które zgodnie z polityką informacyjną rządu mają wprowadzić Polskę do grupy państw o wysokim stopniu innowacyjności przemysłu, a w środowisku inżynierów istnieje bardzo silna potrzeba popularyzacji wiedzy, bo tylko ona może wspomóc rozwój techniczny kraju.

Wskazywano, że Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydawanymi aktami prawnymi zdaje się wskazywać, iż preferowane są dzisiaj nie czasopisma wydawane przez NGO czy uczelnie, ale przez firmy, podczas gdy żadne stowarzyszenie nie jest przedsiębiorstwem ani podatnikiem, przez co nie może ubiegać się o dofinansowanie prowadzonej działalności. Wiele czasopism zostało ocenionych przez MNiSW poniżej oczekiwań środowiska, a część z nich została błędnie sklasyfikowana dziedzinowo, przy ocenianiu czasopism konieczne jest zastosowanie dyscyplin wiodących.

Zwracano uwagę, że brakuje stabilnych zasad, które pozwoliłyby lepiej zarządzać towarzystwem; zaproponowano przyznanie polskim czasopismom minimum 100 punktów, co mogłoby zainicjować ich rozwój, a przede wszystkim pomóc rywalizować z innymi tytułami (w środowisku istnieje plan, aby wszystkie publikacje były dostępne w formule open-access, natychmiast po ich zaakceptowaniu przez recenzentów); wskazywano, że zdobywanie zewnętrznych środków finansowania przez towarzystwa jest możliwe, ale wymaga dużo determinacji i równoległego prowadzenia działań na kilku polach, ścieżki pozyskiwania środków na działalność towarzystw powinny być lepiej zdefiniowane, aby łatwej pozyskiwać, wydawać i rozliczać przyznane finansowanie.

Uwzględnienia wymaga zapowiadana przez ministerstwo ustawa o PAN i propozycja prof. Iwony Hofman, aby wprowadzić do niej zapisy o afiliacji towarzystw przez Akademię (temat ten powinien zostać przedyskutowany wewnątrz towarzystw, należy w tych rozmowach zaznaczyć, że afiliacja nie oznacza w tym przypadku utraty niezależności).

W dyskusji wskazywano, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie rokuje przyszłości towarzystw naukowych, z uwagi na brak jakichkolwiek zapisów dotyczących tej niezwykle istotnej gałęzi nauki polskiej, dotyczących zwłaszcza źródeł wspierania ich działalności, co spowoduje jej regres. Brak jednoznacznego umiejscowienia towarzystw naukowych w „panoramie naukowej państwa” oraz brak wsparcia Państwa dla działalności towarzystw naukowych jest istotnym zagrożeniem, zatem należy prowadzić wszelkie wspólne działania polskich towarzystw naukowych na rzecz zmiany tej sytuacji. największym wspólnym problemem towarzystw medycznych jest spadek prestiżu pracy naukowej i ciekawości naukowej. Wyczerpująca praca zawodowa pozwala jednak na uzyskanie wyższego statusu społecznego i sukcesu finansowego niż kariera naukowa wraz ze stopniami i tytułem naukowym. Kariera naukowa powinna być wsparta finansowo przez państwo. Kariera musi być bardziej atrakcyjna, a „ciekawość naukowa” powinna się opłacać i przynosić satysfakcję nie tylko uczonego lecz także jego rodzinie. Kluczowe dla towarzystw naukowych jest aktywne uczestniczenie w ruchu międzynarodowym i wskazanym jest wsparcie finansowe państwa w opłacaniu składek w federacjach międzynarodowych..

Podkreślano, że większość towarzystw naukowych w dzisiejszej Polsce, jest zaniepokojona brakiem wystarczającej troski ze strony instytucji Państwa o promowanie i wzmacnianie tego rodzaju aktywności społecznej. Uznając to, że zasadniczo środki na badania naukowe są dystrybuowane przez Państwo poprzez system uczelni wyższych, uważa się, że również towarzystwa naukowe powinny być ujęte w programie finansowanie nauki. Najlepszym i najbezpieczniejszym rozwiązaniem z punktu widzenia przyszłego rozwoju towarzystw byłyby ustawowe rozstrzygnięcia dotyczące form wspierania społecznego ruchu naukowego przez Państwo, łącznie ze wsparciem finansowym. W każdym razie, biorąc pod uwagę aktualny brak tego rodzaju rozstrzygnięć, niektóre towarzystwa proponują, aby Rada Towarzystw Naukowych przygotowała wskazówki, w jaki sposób towarzystwa naukowe, na gruncie obowiązującego prawa, mogłyby ubiegać się pozyskiwanie finansowania lub innego wsparcia dla swojej działalności. Biorąc pod uwagę włączanie w działalność towarzystw nowych członków, zwracano uwagę, że również w tym obszarze przydatne byłyby prawne zachęty, na przykład wskazujące aktywną działalność w ramach towarzystw naukowych, jako jeden z możliwych warunków uzyskiwania awansu zawodowego (np. przez nauczycieli).

Dla niektórych towarzystw niezrozumiałe są ustalenia klasyfikacji dziedzin nauki i dyscyplin naukowych. Szereg towarzystw stosunek do ustaleń klasyfikacji dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz całości zagadnień poruszanych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wyraziło w opiniach, które zostały przekazana do Ministerstwa oraz zamieszczone na stronach towarzystw.

Dyskusja we wszystkich panelach wskazała na:

  1. konieczność przeprowadzania zmian w ustawie o szkolnictwie wyższym i nauce, które zapewnią społecznemu ruchowi naukowemu odpowiednio wysoką i stabilną pozycję;
  2. podejmowanie działań mających na celu podniesienie prestiżu prowadzonych czasopism, tak aby mogły się dalej ukazywać i posiadały punktację adekwatną względem ich zawartości.

W przyjętym przez uczestników konferencji „Stanowisku Rady Towarzystw Naukowych w sprawie ustawowego uregulowania działalności społecznego ruchu naukowego i naukowo-technicznego w Polsce” wskazuje się na konieczność przyjęcia odrębnej ustawy o działających w kraju towarzystwach i stowarzyszeniach naukowych, zharmonizowanej z ustawami odnoszącymi się do całego obszaru edukacji i nauki, która powinna określić rolę i zadania społecznego ruchu naukowego w systemie nauki w Polsce, jego rangę społeczną, zasadnicze kierunki działania, uprawnienia i obowiązki, a także zasady finansowania towarzystw i stowarzyszeń naukowych. Do czasu przygotowania nowej ustawy o społecznym ruchu naukowym w Polsce uczestnicy konferencji apelują o wprowadzenie do nowelizowanej ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce rozwiązań prawnych, które umożliwiłyby towarzystwom i stowarzyszeniom naukowym ubieganie się o środki finansowe, zarówno na szczeblu centralnym jak i lokalnie ze środków samorządu województwa, powiatu lub gminy – w zależności od celów i zadań jakie realizują, a także przez organizacje społeczne i gospodarcze. Środki te powinny być kierowane na wspomaganie działalności statutowej towarzystw, w tym na wydawanie książek i czasopism naukowych. Uczestnicy konferencji podkreślili, że wydawane przez towarzystwa naukowe, w języku polskim, czasopisma popularyzują wiedzę i istotnie wpływają na podniesienie stosunkowo niskiego poziomu rozumienia przez społeczeństwo znaczenia nauki dla rozwoju kraju. Podniesienie rangi aktywności wydawniczej powinno następować nie tylko przez wsparcie materialne, ale i przez docenianie jej we wszystkich, coraz bardziej sformalizowanych ocenach. Nowa punktacja czasopism naukowych powinna w sposób odpowiedni docenić rolę i znaczenie polskojęzycznych czasopism naukowych, naukowo-technicznych oraz popularno-naukowych, stanowiących istotną formę upowszechnienia wyników badań. Uczestnicy konferencji wnioskują również o uzupełnienie wykazu jednostek naukowych, które mogą ubiegać się o środki na badania, o regionalne instytuty i ośrodki naukowo-badawcze działające na prawach stowarzyszeń oraz rozważenie wprowadzenia zapisów umożliwiających wszystkim towarzystwom i stowarzyszeniom naukowym ubieganie się o projekty badawcze i projekty celowe. Uczestnicy konferencji zwrócili się także z apelem do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o stałą dotację dla bibliotek (działających zgodnie z ustawą o bibliotekach z 27 czerwca 1997 r.), prowadzonych przez towarzystwa naukowe, ze szczególnym uwzględnieniem bibliotek zaliczonych do bibliotek naukowych (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z dnia 19 marca 1998 r.), których zbiory tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Projekt przyjętego przez uczestników konferencji stanowiska został opublikowany na stronie internetowej Rady Towarzystw Naukowych, zostało ono przekazane Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przewiduje się również przekazanie tego stanowiska komisjom Sejmu i Senatu RP zajmującym się sprawami nauki. Przewiduje się wydanie, w 2020 roku, materiałów z konferencji i ich rozesłanie komisjom Sejmu i Senatu RP oraz instytucjom państwowym zajmującym się sprawami nauki oraz towarzystwom i stowarzyszeniom naukowym, których przedstawiciele uczestniczyli w konferencji.

W dniu 17 grudnia 2019 r. przewodnicząca Rady spotkała się z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w trakcie którego przedstawiła ministrowi „Stanowisko Rady Towarzystw Naukowych w sprawie ustawowego uregulowania działalności społecznego ruchu naukowego i naukowo-technicznego w Polsce”, przyjęte przez uczestników odbytej w dniu 28 listopada 2019 r. konferencji „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”, problemy nt. sytuacji towarzystw, poruszane w trakcie konferencji oraz poinformowała o dotychczasowych działaniach Rady w sprawie ustalenia statusu towarzystw naukowych, w tym o przygotowanym w 2009 roku, pod kierunkiem prof. Z. Kruszewskiego, projekcie ustawy o towarzystwach naukowych, który dotychczas nie doczekał się rozpatrzenia przez Sejm. Minister J. Gowin poprosił o przekazanie projektu tej ustawy, obiecując analizę przekazanych materiałów przez odpowiednie departamenty ministerstwa i odpowiedź w ciągu miesiąca. W trakcie rozmowy minister J. Gowin przekazał informację, że zostały spowolnione prace nad nowelizacją ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dla umożliwienia przeprowadzenia co najmniej rocznej konsultacji proponowanych zmian przez środowiska naukowe.

Przygotował:
Tadeusz Majsterkiewicz
Sekretarz Rady
30 stycznia 2020 r.

Propozycja stanowiska ws. ustawowego uregulowania działalności społecznego ruchu naukowego w Polsce

Szczegóły
Opublikowano: 02 grudzień 2019

Prosimy o zapoznanie się z propozycją Stanowiska Rady Towarzystw Naukowych w sprawie ustawowego uregulowania działalności społecznego ruchu naukowego i naukowo-technicznego w Polsce.

Wszelkie uwagi do treści przedstawionego poniżej pisma prosimy kierować do 7 grudnia 2019 r. na adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. lub Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

Czytaj więcej: Propozycja stanowiska ws. ustawowego uregulowania działalności społecznego ruchu naukowego w Polsce

Konferencja: Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Szczegóły
Opublikowano: 21 listopad 2019

Rada Towarzystw Naukowych, działająca przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, zaprasza do udziału w obradach konferencji „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”.

Konferencja odbędzie się 28 listopada 2019 r. (czwartek) w Sali Okrągłego Stołu w Pałacu Staszica w Warszawie, mieszczącym się przy ul. Nowy Świat 72.

Czytaj więcej: Konferencja: Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie...

Prof. dr hab. med. Jerzy Majkowski (1928-2019) - wspomnienie pośmiertne

Szczegóły
Opublikowano: 08 październik 2019

 Profesor Jerzy Majkowski

Czytaj więcej: Prof. dr hab. med. Jerzy Majkowski (1928-2019) - wspomnienie pośmiertne

Działalność Rady Towarzystw Naukowych w 2018 roku

Szczegóły
Opublikowano: 10 czerwiec 2019

Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN
w 2018 roku

W 2018 roku Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN działała w składzie ustalonym Uchwałą nr 12/2015 Prezydium PAN z dnia 10 marca 2015 r. i dokonanymi na pierwszym zebraniu plenarnym w dniu 26 marca 2015 r. wyborami członków Prezydium na okres kadencji 2015-2018, pomniejszonym o 4 osoby, które zrezygnowały z prac w Radzie w 2016 roku i 2017 roku z uwagi na zakończenie pełnienia przez nich funkcji prezesów.

Prezydium:

Przewodniczący:
prof. dr hab. Zbigniew KRUSZEWSKI – Towarzystwo Naukowe Płockie

Z-cy przewodniczącego:

  • prof. dr hab. Anna GRONOWSKA-SENGER – Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych
  • prof. dr hab. Marek KOWALCZYK – Towarzystwo Naukowe Warszawskie

Członkowie:

  • prof. dr hab. Zbigniew CZERNICKI – Polskie Towarzystwo Neurochirurgów
  • prof. dr hab. inż., czł. rzecz. PAN – Andrzej GRZYWACZ - Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Iwona HOFMAN – Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej
  • prof. dr hab. Jerzy MAJKOWSKI – Federacja Polskich Towarzystw Medycznych
  • dr inż. Andrzej PASZKIEWICZ – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych,
  • prof. dr hab. Diana PIETRUCH-REIZES – Polskie Towarzystwo Informacji Naukowej

Sekretarz:
mgr. inż. Tadeusz MAJSTERKIEWICZ – Polska Akademia Nauk, Warszawa

Członkowie Rady:

  • prof. dr hab. inż. Jerzy BARGLIK – Stowarzyszenie Elektryków Polskich
  • prof. dr hab. Katarzyna CHAŁASIŃSKA-MACUKOW – Polskie Towarzystwo Fizyczne
  • prof. dr hab. Roman CZAJA – Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • ks. prof. dr hab. Augustyn ECKMANN – Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
  • dr Jerzy GIŻEJEWSKI - Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi
  • prof. dr hab. inż. Jan GŁAZ – Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Jerzy GOŁUCHOWSKI – Naukowe Towarzystwo Informatyki Ekonomicznej
  • prof. dr hab. Igor GOŚCIŃSKI – Towarzystwo Lekarskie Krakowskie
  • prof. dr hab. inż. Ewa GÓRSKA – Polskie Towarzystwo Ergonomiczne
  • prof. dr hab. Andrzej GULCZYŃSKI – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • dr Andrzej KANSY – Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Józef KORBICZ – Lubuskie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Wanda Małgorzata KRAJEWSKA – Łódzkie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Stanisław KUNIKOWSKI – Włocławskie Towarzystwo Naukowe
  • dr inż. Andrzej KUSYK – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich
  • prof. dr hab. Joanna MADALIŃSKA-MICHALAK – Polskie Towarzystwo Pedagogiczne
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Małgorzata MAŃKA – Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne
  • prof. dr hab. Elżbieta MĄCZYŃSKA – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • prof. dr hab. Jacek MIĘKISZ – Polskie Towarzystwo Matematyczne
  • prof. dr hab. inż. Wiesław NAGÓRKO – Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej
  • prof. dr hab. Elżbieta NOWAK – Polskie Towarzystwo Farmakologiczne
  • prof. dr hab., czł. rzecz. PAN Henryk SAMSONOWICZ - Polskie Towarzystwo Historyczne
  • prof. dr hab. inż. Piotr SKŁODOWSKI – Polskie Towarzystwo Gleboznawcze
  • prof. dr hab. Krzysztof WALCZAK – Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • dr hab. Marta WRZOSEK – Polskie Towarzystwo Mykologiczne

W dniu 12 lutego 2018 r. zmarł dr inż. Andrzej Paszkiewicz, członek Prezydium Rady od 1996 roku, przedstawiciel stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT, przez wiele kadencji Sekretarz Generalny i honorowy Prezes Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych.

W 2018 roku odbyły się 2 zebrania plenarne Rady (12 kwietnia 2018 i 26 listopada 2018) i 1 posiedzenie Prezydium Rady (18 lutego 2018) oraz zrealizowane zostały następujące prace, wynikające z przyjętego programu działań Rady na rok 2018:

Zgodnie z decyzją zebrania plenarnego Rady w dniu 9 listopada 2017 r. o akceptacji odbycia Kongresu w Poznaniu i decyzji Zarządu Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o podjęciu się organizacji Kongresu w dniu 16 stycznia 2018 r. w siedzibie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk odbyło się spotkanie, w którym wzięli udział przewodniczący Rady prof. Z. Kruszewski, prezes Poznańskiego Towarzystwo Przyjaciół Nauk prof. A. Gulczyński, dyrektor Biura Zarządu PTPN mgr inż. Marcin Leszczyński, sekretarz Rady mgr inż. T. Majsterkiewicz i członek Rady dr Andrzej Kansy, dyrektor Biura Towarzystwa Naukowego Płockiego, odpowiedzialny za rozliczenia I Kongresu w 2013 roku. W czasie spotkania przedyskutowano warianty organizacyjne Kongresu – w zależności od liczby uczestników – w Auli Uniwersytetu Adama Mickiewicza lub w siedzibie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Odbyte w dniu 18 lutego 2018 r. posiedzenie Prezydium Rady, poza sprawami bieżącymi, poświęcono sprawom organizacji II Kongresu Towarzystw Naukowych, dyskutowano nad założeniami organizacyjnymi, nad wystąpieniami o objęcie Kongresu honorowym patronatem przez Prezydenta RP, jak to miało miejsce w przypadku organizacji I Kongresu, przedyskutowano propozycje składów Komitetu Honorowego, Komitetu Naukowego i Komitetu Organizacyjnego oraz projekt informacji na stronę Rady. W wyniku dyskusji zrezygnowano z wystąpienia o patronat Prezydenta RP i zrezygnowano z powoływania Komitetu Promocyjnego (Medialnego). Ustalono, że obsługę medialną Kongresu zapewni telewizja akademicka UAM, rozpropagowanie Kongresu przewidywane jest także w radiach akademickich w miesiącach maj – czerwiec.

Prezydium Polskiej Akademii Nauk dokonało w 2018 roku oceny działalności Rady Towarzystw Naukowych razem z 3 komitetami problemowymi przy Prezydium PAN (Radą Języka Polskiego, Komitetem Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN oraz Komitetem Bioetyki PAN). W ocenie działalności Rady Towarzystw Naukowych członkowie Prezydium PAN podkreślali znaczenie Rady, złożonej z reprezentantów wszystkich grup towarzystw naukowych i stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT, dla współpracy Polskiej Akademii Nauk ze społecznym ruchem naukowym, ocenili pozytywnie działania Rady w bieżącej kadencji i poparli organizację, zaplanowanego na wrzesień 2018 roku, II Kongresu Towarzystw Naukowych.

Odbyte w dniu 12 kwietnia 2018 r. zebranie plenarne Rady, poza sprawami bieżącymi i przyjęciem sprawozdania z działalności Rady w 2017 roku, poświęcono sprawom organizacji II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej” – przyjęciu przez Radę założeń organizacyjnych, składów Komitetu Honorowego, Komitetu Naukowego i Komitetu Organizacyjnego, tematyki referatów plenarnych i ramowego programu. Ustalono, że Rada wystąpi o objęcie Kongresu honorowym patronatem do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, o udział w Komitecie Honorowym do Prezesa Polskiej Akademii Nauk, Prezesa Polskiej Akademii Umiejętności, przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, przewodniczącego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Marszałka Województwa Wielkopolskiego, Prezydenta Miasta Poznania i Rektora Uniwersytetu Adama Mickiewicza. Ustalono, że w skład Komitetu Naukowego, pod przewodnictwem przewodniczącego Rady prof. Z. Kruszewskiego i prezesa PTPN prof. A. Gulczyńskiego, zostaną zaproszeni: wiceprezes Polskiej Akademii Nauk – czł. koresp. PAN E. Frąckowiak, zastępcy przewodniczącego Rady Towarzystw Naukowych (prof. A. Gronowska-Senger i prof. M. Kowalczyk), członkowie Polskiej Akademii Nauk będący w obecnej kadencji członkami Rady Towarzystw Naukowych (czł. rzecz. PAN A. Grzywacz, czł. koresp. PAN J. Korbicz, czł. koresp. PAN M. Mańka, czł. rzecz. PAN H. Samsonowicz), prezes Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT (E. Mankiewicz-Cudny), prezes Federacji Polskich Towarzystw Medycznych (prof. J. Majkowski), przewodnicząca Rady Upowszechniania Nauki przy Prezydium PAN (prof. M. Fikus) i członkowie Prezydium Rady Towarzystw Naukowych (prof. Z. Czernicki, prof. I. Hofman i prof. D. Pietruch-Reizes). Ustalono, że w skład Komitetu Organizacyjnego, pod przewodnictwem prezesa PTPN prof. A. Gulczyńskiego, wejdą sekretarz Rady mgr inż. T. Majsterkiewicz i dyrektor Biura Zarządu PTPN mgr inż. M. Leszczyński. Uzgodniono, że Kongres będzie promowany na łamach Forum Akademickiego, sprawami promocji zajmą się także Rada Towarzystw Naukowych i Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk na swoich stronach internetowych.

W dniach 14–15 września 2018 r. odbył się w Poznaniu II Kongres Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej”, zorganizowany przez Radę Towarzystw Naukowych PAN, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Polską Akademię Umiejętności oraz Towarzystwo Naukowe Płockie. Celem Kongresu było przedstawienie wkładu społecznego ruchu naukowego w rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej w okresie od odzyskania niepodległości przez Polskę w dniu 11 listopada 1918 r. oraz ocena tego wkładu, a także dyskusja nad aktualnym miejscem społecznego ruchu naukowego w systemie nauki w Polsce. Podczas Kongresu zaprezentowano 37 referatów, poświęconych tematyce objętej programem Kongresu, w tym:

  • „Ocena wkładu towarzystw naukowych w rozwój społeczeństwa obywatelskiego” (I. Hofman – Rola towarzystw naukowych w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego, Z. Kruszewski – O wartościach społecznego ruchu naukowego),
  • „Rozwój i wkład towarzystw naukowych w kształtowanie świadomości narodowej i obywatelskiej na przestrzeni wieków” (A. Gulczyński – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk - tradycja i nowe wyzwania),
  • „Rozwój i wkład towarzystw naukowych w kształtowanie kultury polskiej w okresie od odzyskania niepodległości Polski” (A. Białas – Towarzystwa naukowe jako skarb narodowy, P. Żmigrodzki – Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego – sto lat rozumnej troski o język ojczysty; I. Gościński – Kulturotwórcza działalność Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego),
  • „Wpływ towarzystw naukowych na rozwój nauki w Polsce w okresie od odzyskania niepodległości Polski” (D. Pietruch-Reizes – Rola i znaczenie towarzystw naukowych w systemie nauki i kultury odradzającego się państwa polskiego, J. Majkowski – Koncepcja zmiany paradygmatu nauczania medycyny na wydziałach lekarskich),
  • „Wpływ towarzystw naukowych na rozwój społeczno-ekonomiczny i rozwój regionów w okresie od odzyskania niepodległości Polski (E. Mączyńska-Ziemacka – Globalne trendy w gospodarce – wyzwania dla środowiska i stowarzyszeń ekonomistów, J. Gołota - Regionalne towarzystwa naukowe w dobie globalizacji i upolityczniania życia publicznego – anachronizm czy realna rzeczywistość),
  • Wpływ towarzystw naukowych na rozwój techniki i gospodarki w Polsce i w regionach od odzyskania niepodległości Polski (W. Nagórko – Rola mechaników polskich w rozwoju wybranych obszarów nauk technicznych w ostatnim stuleciu, M. Borek-Daruk – Wkład inżynierów i prasy technicznej w odbudowę niepodległej Polski),
  • „Ocena wkładu towarzystw naukowych w upowszechnianie nauki w Polsce i rozwój nowoczesnych form upowszechniania nauki” (W. Wolf – Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki w Łodzi).

Ważnym elementem Kongresu było zwrócenie uwagi na sprawy nurtujące społeczny ruch naukowy, nagłośnienie dorobku i roli społecznego ruchu naukowego w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej, rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju i regionów oraz rozwoju techniki i gospodarki w okresie od momentu odzyskania niepodległości Polski w dniu 11 listopada 1918 r. Równie istotnym przedmiotem rozważań Kongresu było podkreślenie roli towarzystw naukowych w świetle dynamicznych przemian rzeczywistości społeczno-gospodarczej i zmian sytuacji prawnej nauki, które wpływają na funkcjonowanie towarzystw naukowych w Polsce.

Wśród najważniejszych efektów Kongresu można wymienić: dalszą integrację towarzystw naukowych w Polsce, określenie roli jaką towarzystwa naukowe powinny odgrywać w polskiej nauce w dobie dynamicznych zmian, monografię pokongresową i uchwałę Kongresu. Głównym efektem Kongresu jest uchwała przyjęta przez uczestników Kongresu, w której podkreślono: doniosłą rolę towarzystw naukowych w czasach zaborów i w dziejach niepodległego Państwa Polskiego; stwierdzono, że towarzystwa naukowe organizując społeczny ruch naukowy i budując społeczeństwo obywatelskie są integralną częścią nauki polskiej i są podmiotami życia publicznego, i ze względu na swoje znaczenie dla społeczeństwa powinny znaleźć należne miejsce w systemie prawnym w kraju, powinny być wspierane finansowo zarówno podmiotowo, jak i przedmiotowo przez budżet państwa oraz budżety samorządowe, ze względu na ich znaczenie dla rozwoju społeczeństwa. Kongres uznał, że przy stosunkowo niskim rozumieniu znaczenia nauki dla rozwoju naszego kraju należy wzmocnić rolę publikacji i innych działań odnoszących się do popularyzacji wiedzy i wyników badań. Podniesienie rangi takiej aktywności powinno następować nie tylko przez wsparcie materialne, ale i przez docenianie jej we wszystkich, coraz bardziej sformalizowanych ocenach. Zgromadzeni wyrazili również przekonanie, że nowa punktacja czasopism naukowych powinna w sposób odpowiedni docenić rolę i znaczenie polskojęzycznych czasopism naukowych, naukowo-technicznych oraz popularnonaukowych, stanowiących istotną formę upowszechniania wyników badań. Uczestnicy Kongresu uznali, że bez zmiany polityki państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego spiętrzać się będą bariery rozwoju naukowego, kulturalnego, gospodarczego i społecznego Polski oraz zniweczony zostanie ogromny dorobek towarzystw naukowych.

Uchwała Kongresu została zamieszczona na stronie internetowej Rady Towarzystw Naukowych Polskiej Akademii Nauk, na stronie internetowej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, została rozesłana do członków Rady Towarzystw Naukowych, którzy wg posiadanych informacji zamieścili je na stronach towarzystw. Uchwała została także przekazana Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które objęły Kongres honorowym patronatem, komisjom Sejmu i Senatu oraz instytucjom centralnym działającym w obszarze nauki.

W trakcie Kongresu odbyły się ponadto: prezentacja publikacji towarzystw naukowych, w której swoje publikacje przedstawiło 13 towarzystw naukowych (Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, Polskie Towarzystwo Leśne, Towarzystwo Lekarskie Krakowskie, Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN, SIGMA-NOT i Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich), prezentacja wystawy „Trzy filary Uniwersytetu – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk”, prezentacja wystawy „W Collegium Minus” i prezentacja wystawy „Delegaci z powiatu jarocińskiego na Polskim Sejmie Dzielnicowym”.

Uczestnicy Kongresu reprezentowali wszystkie grupy towarzystw naukowych działających w Polsce, których członkowie uczestniczą w organizacji i prowadzeniu badań naukowych oraz upowszechnianiu wyników badań. W Kongresie wzięły udział 84 osoby z 48 towarzystw naukowych i 4 przedstawicieli innych instytucji. Największą liczbę przedstawicieli miały Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk – 7 uczestników oraz Towarzystwo Naukowe Płockie – 5 osób, po 3 osoby reprezentowały Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Włocławskie Towarzystwo Naukowe i Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Najliczniejszą grupą były towarzystwa reprezentowane przez 1 członka, ich liczba wyniosła 27. W podziale na specjalizacje struktura uczestniczących w Kongresie Towarzystw wyglądała następująco: 37% towarzystwa ogólne i regionalne, 24% nauki społeczne i humanistyczne, 10% nauki medyczne, 7% nauki o Ziemi, 6% nauki rolnicze i leśne, 5% stowarzyszenia naukowo-techniczne NOT oraz po 2% nauki biologiczne, nauki matematyczne, fizyczne i chemiczne oraz nauki techniczne. Podczas Kongresu wygłoszono 37 referatów, najwięcej referatów – po 11 wygłosili przedstawiciele towarzystw ogólnych i regionalnych oraz towarzystw społecznych i humanistycznych, które będą opublikowane w przygotowywanej monografii.

Na odbytym w dniu 26 listopada 2018 r. zebraniu plenarnym Rady dokonano oceny II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej”, rozpatrzono i przyjęto sprawozdanie z działalności Rady w 2018 roku, podsumowano działania Rady w kadencji 2015-2018 i rozpatrzono propozycje działań Rady w kadencji 2019-2022.

Działalność Rady Towarzystw Naukowych w 2017 roku

Szczegóły
Opublikowano: 10 czerwiec 2019

Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN
w 2017 roku

W okresie sprawozdawczym Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN działała w składzie ustalonym Uchwałą nr 12/2015 Prezydium PAN z dnia 10 marca 2015 r. i dokonanymi, na pierwszym zebraniu plenarnym w dniu 26 marca 2015 r. wyborami członków Prezydium na okres kadencji 2015-2018:

Prezydium:

Przewodniczący: prof. dr hab. Zbigniew KRUSZEWSKI – Towarzystwo Naukowe Płockie

Z-cy przewodniczącego:

  • prof. dr hab. Anna GRONOWSKA-SENGER – Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych
  • prof. dr hab. Marek KOWALCZYK – Towarzystwo Naukowe Warszawskie

Członkowie:

  • prof. dr hab. Bogusław BUSZEWSKI – Polskie Towarzystwo Chemiczne
  • prof. dr hab. Zbigniew CZERNICKI – Polskie Towarzystwo Neurochirurgów
  • prof. dr hab. czł. rzecz. PAN – Andrzej GRZYWACZ – Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Iwona HOFMAN – Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej
  • prof. dr hab. Jerzy MAJKOWSKI – Federacja Polskich Towarzystw Medycznych
  • dr inż. Andrzej PASZKIEWICZ – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych
  • prof. dr hab. Diana PIETRUCH-REIZES – Polskie Towarzystwo Informacji Naukowej

Sekretarz: mgr. inż. Tadeusz MAJSTERKIEWICZ – Polska Akademia Nauk, Warszawa

Członkowie Rady:

  • prof. dr hab. Adam ANTCZAK – Polskie Towarzystwo Chorób Płuc
  • prof. dr hab. inż. Jerzy BARGLIK – Stowarzyszenie Elektryków Polskich
  • prof. dr hab. Katarzyna CHAŁASIŃSKA-MACUKOW – Polskie Towarzystwo Fizyczne
  • prof. dr hab. Roman CZAJA – Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • ks. prof. dr hab. Augustyn ECKMANN - Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
  • dr Jerzy GIŻEJEWSKI – Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi
  • prof. dr hab. inż. Jan GŁAZ – Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Jerzy GOŁUCHOWSKI – Naukowe Towarzystwo Informatyki Ekonomicznej
  • prof. dr hab. Igor GOŚCIŃSKI – Towarzystwo Lekarskie Krakowskie
  • prof. dr hab. inż. Ewa GÓRSKA – Polskie Towarzystwo Ergonomiczne
  • prof. dr hab. Andrzej GULCZYŃSKI – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • prof. dr hab. Marek JÓŹWIAK – Kieleckie Towarzystwo Naukowe
  • dr Andrzej KANSY – Towarzystwo Naukowe Płockie
  • prof. dr hab. czł. koresp. PAN Józef KORBICZ – Lubuskie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Wanda Małgorzata KRAJEWSKA – Łódzkie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Stanisław KUNIKOWSKI – Włocławskie Towarzystwo Naukowe
  • dr inż. Andrzej KUSYK – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich
  • dr hab. Barbara LEWENSTEIN – Polskie Towarzystwo Socjologiczne
  • prof. dr hab. Joanna MADALIŃSKA-MICHALAK – Polskie Towarzystwo Pedagogiczne
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Małgorzata MAŃKA – Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne
  • prof. dr hab. Elżbieta MĄCZYŃSKA – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • prof. dr hab. Jacek MIĘKISZ – Polskie Towarzystwo Matematyczne
  • prof. dr hab. inż. Wiesław NAGÓRKO – Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej
  • prof. dr hab. Elżbieta NOWAK – Polskie Towarzystwo Farmakologiczne
  • prof. dr hab. czł. rzecz. PAN Henryk SAMSONOWICZ – Polskie Towarzystwo Historyczne
  • prof. dr hab. inż. Piotr SKŁODOWSKI – Polskie Towarzystwo Gleboznawcze
  • prof. dr hab. Krzysztof WALCZAK – Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • dr Marta WRZOSEK – Polskie Towarzystwo Mykologiczne

Realizacja programu prac Rady na 2017 rok, wynikającego z programu działań Rady na bieżącą kadencję, ujętych w Uchwale Prezydium PAN o powołaniu Rady:

1. Kontynuacja działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dotyczących statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce

W okresie sprawozdawczym kontynuowano działania związane z wypracowaniem rozwiązań prawnych dotyczących statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych. Przewodniczący Rady podjął próby mające na celu przedstawienie problematyki społecznego ruchu naukowego na konferencjach panelowych, jakie miały poprzedzać organizowany w 2017 roku w Krakowie Kongres Nauki Polskiej. Mimo wielokrotnych prób nie udało się zorganizować spotkania z J. Gowinem - Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego ani żadnym z wiceministrów. Ostatecznie w wyniku spotkania z A. Dańdą – dyrektorem Departamentu Nauki MNiSW, problematyka udziału towarzystw naukowych w działaniach edukacyjnych miała być przedstawiona na panelu poświęconym edukacji w Polsce, jaki miał być zorganizowany w Lublinie, który miał prowadzić prezes Polskiej Akademii Umiejętności prof. A. Białas. Z niewiadomych powodów panel został odwołany 3 dni przed jego terminem.

Na spotkaniu 12 października br. w Toruniu, na konferencji Rektorów Akademickich Szkól Polskich, na spotkaniu z prof. J. Gowinem i podsekretarzem stanu w MNiSW P. Müllerem dot. nowej ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce” przewodniczący Rady poruszył sprawę nieuwzględnienia w tej ustawie towarzystw naukowych. Konieczność uwzględnienia w nowych rozwiązaniach spraw dot. funkcjonowania towarzystw i stowarzyszeń naukowych poparli Prezes PAU i przewodniczący KRASP. Zgodnie z ustaleniami w czasie tych rozmów przewodniczący Rady 16 października 2017 r. skierował pismo do Wiceprezesa Rady Ministrów RP. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego J. Gowina, w którym podkreślił rolę towarzystw naukowych i zwrócił się z prośbą o uwzględnienie w projekcie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zapisów dotyczących towarzystw naukowych pisząc:.

Towarzystwa naukowe są integralną częścią polskiej nauki. Odgrywają ważną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym, wpływają na społeczny odbiór nauki. Realizują cele związane z organizowaniem społecznego życia naukowego, upowszechnianiem nauki i prowadzeniem badań naukowych. Prowadzą placówki bezpieczeństwa kulturowego o dużym znaczeniu dla tożsamości narodu i utrwalania jego dziedzictwa. Wiele z nich prowadzi biblioteki oraz archiwa. Towarzystwa naukowe obok uczelni wyższych, Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności i instytutów badawczych stanowią czwarty pion nauki polskiej. Przyjmuje się zatem, że „towarzystwami naukowymi są dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszenia o celach niezarobkowych, które realizują misje związane z organizowaniem życia naukowego, upowszechnianiem nauki i prowadzeniem badań naukowych oraz utrwalaniem dziedzictwa dla bezpieczeństwa kulturowego narodu polskiego poprzez prowadzenie bibliotek i archiwów”. Z uwagi na powyższe towarzystwa naukowe zasługują na ujęcie prawne w wymienionej ustawie, która jest Konstytucją Nauki Polskiej. W załączeniu przedkładam konkretne propozycje uzupełnień do projektu ustawy.

Propozycje uzupełnień do projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce:

  • w Preambule, trzecie tiret otrzymuje brzmienie: „uczelnie, towarzystwa naukowe oraz inne instytuty badawcze, realizują misje o szczególnym znaczeniu dla społeczeństwa, wnoszą kluczowy wkład w innowacyjność gospodarki, przyczyniają się do rozwoju kultury, współkształtują standardy moralne obowiązujące w życiu publicznym”;
  • w art. 7 w ust.1, po pkt. 7 dodaje się punkt 7a) w brzmieniu: „stowarzyszenia działające na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 roku, poz. 210), które realizują cele związane z organizowaniem życia naukowego, upowszechnianiem nauki i prowadzeniem badań naukowych oraz utrwalaniem dziedzictwa dla bezpieczeństwa kulturowego narodu polskiego poprzez prowadzenie bibliotek i archiwów, zwane dalej towarzystwami naukowymi”;
  • w art. 361 w ust. 1, po pkt 6 dodaje się pkt 6a) w brzmieniu: „pkt. 2 lit. a i b – towarzystwa naukowe”;
  • w art. 362 ust. 7 otrzymuje brzmienie: „Wysokość dotacji ze środków finansowych, o których mowa w art. 360 ust. lit. a i b dla PAU i towarzystw naukowych ustala minister”;
  • w art. 392 pkt 4 otrzymuje brzmienie: „sposób i tryb podziału środków finansowych, o których mowa w art. 360 pkt 2, dla uczelni niepublicznych, instytutów PAN, instytutów badawczych, międzynarodowych instytutów, PAU oraz towarzystw naukowych, a także zwiększenia, o których mowa w art. 362 ust. 8, mając na uwadze rodzaj i znaczenie podmiotu, któremu środki te mają być przyznane, dla realizacji polityki naukowej państwa, wysokość zaplanowanych w budżecie na ten cel, a także konieczność racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi”;
  • w art. 417 w ust. 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie: „PAU, towarzystwami naukowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 oraz art. 326 pkt 1, 5 i 6, w zakresie prawidłowości wydatkowania środków publicznych przekazanych przez ministra.
    O poparcie tych propozycji w dalszych pracach nad tą ustawą przewodniczący Rady zwrócił się do Prezesa PAN i przewodniczącego KRASP, stara się w rozmowach z posłami również przekonać ich o poparcie tych zmian, powinni to robić również wszyscy członkowie Rady”.

2. Kontynuacja prac nad przygotowaniem ekspertyzy na temat zasobności bibliotek regionalnych towarzystw naukowych (TN Płockie, Poznańskie TPN, TPN w Przemyślu, TPN w Kaliszu i inne), uwzględniającej tradycje gromadzenia księgozbiorów i ich znaczenie dla zachowania dziedzictwa narodowego

W okresie sprawozdawczym zakończono prace nad przygotowaniem ekspertyzy „Regionalne towarzystwa naukowe i ich księgozbiory – charakterystyka zasobów", wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. K. Walczaka przez pracowników i członków Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, przy wsparciu finansowym Polskiej Akademii Nauk. Opracowanie dostarcza informacji o współczesnym stanie księgozbiorów 40 regionalnych stowarzyszeń naukowych, nie obejmuje księgozbiorów specjalistycznych towarzystw naukowych, z uwagi na niemożliwość objęcia badaniami ogromnej liczby tych towarzystw i ograniczony czas i zakres badań. Największe i szczególnie ważne dla kultury narodowej zbiory są zgromadzone w bibliotekach Towarzystwa Naukowego Płockiego, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu. Z grupy towarzystw powstałych w drugiej połowie XX wieku na wyróżnienie zasługują zbiory biblioteczne Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, gromadzące interesujący księgozbiór historyczny, zgromadzony zaledwie przez ostatnie trzydzieści lat.

Zebrane informacje w znaczący sposób wzbogacają obraz dokonań regionalnych stowarzyszeń naukowych i powinny być istotnym argumentem w rękach Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk w staraniach o uznanie specjalnego statusu stowarzyszeń naukowych, także w oparciu o prowadzone przez nie wartościowe zasoby biblioteczne. W ekspertyzie wykazano, że wielu autorów poświęca swoje prace dziejom i współczesnej działalności poszczególnych stowarzyszeń naukowych, mimo braku monografii na temat bibliotek polskich towarzystw naukowych. Najobszerniejszą listę prac poświęconych swoim bibliotekom posiadają: Towarzystwo Naukowe Płockie, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Towarzystwo Naukowe Warszawskie oraz Włocławskie Towarzystwo Naukowe i Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

Badania przeprowadzono w 2017 roku poprzez wykorzystanie istniejących źródeł informacji, zarówno tradycyjnych, jak i wirtualnych, przedstawionych w formie tradycyjnej bibliografii, informacje dotyczące działalności stowarzyszeń zostały ograniczone ze względu na ogromną ilość opisów bibliograficznych. Problem księgozbiorów towarzystw regionalnych, ich istnienia, stanu, zawartości oraz wykorzystania budzi wiele pytań, niemożliwe było udzielenie na nie odpowiedzi z uwagi na krótki okres i ograniczony zakres badań.

Podstawową część opracowania stanowi charakterystyka księgozbiorów poszczególnych towarzystw i stowarzyszeń regionalnych, oparta na materiałach przygotowanych przez same towarzystwa. Opisując poszczególne towarzystwa i stowarzyszenia przedstawiono krótkie opisy ich działalności naukowej, działalności wydawniczej i dorobku wydawniczego, gdyż edycje własne członków towarzystw tworzą zazwyczaj podstawowy zasób biblioteczny, nawet w przypadku posiadania zupełnie minimalnego księgozbioru. Przedstawione w ekspertyzie krótkie charakterystyki poszczególnych bibliotek nie obejmują szczegółowych analiz zawartości księgozbiorów, wraz z oceną ich wartości kulturowej i materialnej, pozwalają jednak na pewne uogólnienia, jeśli idzie o formę działalności placówek bibliotecznych, zwłaszcza zaś ich umiejscowienie w działaniach samych stowarzyszeń. W ekspertyzie przedstawiono dane na temat liczby woluminów w bibliotekach poszczególnych towarzystw, z których wynika, ze największe księgozbiory posiadają Towarzystwo Naukowe Płockie (ok. 410 tys. woluminów) i Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (ok. 350 tys. woluminów).

Z przedstawionych w ekspertyzie wniosków wynika, że próba podsumowania powinna stać się nie tylko refleksją nad stanem księgozbiorów, lecz także kierunkiem działania, jakie należy podjąć dla zachowania stanu posiadania bibliotek stowarzyszeń naukowych i znalezienia dla nich godnego miejsca pośród polskich księgozbiorów historycznych. Biblioteki regionalnych towarzystw naukowych stanowią ważny, a niedoceniany element krajowego systemu bibliotecznego i archiwalnego, w związku z czym istnieje konieczność utrzymania bibliotek regionalnych towarzystw naukowych, ustabilizowanie ich pracy. W ekspertyzie przedstawiono przyczyny sprzedaży lub przekazywania zbiorów bibliotecznych zgromadzonych przez regionalne towarzystwa naukowe innym jednostkom bibliotecznym lub instytucjo naukowym, jakimi w głównej mierze są brak odpowiednich lokali oraz brak środków na wynagrodzenia pracującego w bibliotekach towarzystw personelu.

Z ekspertyzy wynika, że niezbędne jest określenie działalności bibliotecznej, jako jednego z podstawowych elementów działalności stowarzyszenia naukowego. Istnieje konieczność dofinansowania działalności najcenniejszych bibliotek stowarzyszeń naukowych, jako dorobku narodowej kultury ze względu na konieczność zapewnienia prawidłowych warunków ich przechowywania i udostępniania tych zbiorów. Niezbędne jest wsparcie finansowe gromadzenia zasobów bibliotecznych, ze szczególnym uwzględnieniem literatury regionalnej. Należy kontynuować działania mające na celu wpisanie najcenniejszych zbiorów bibliotek regionalnych towarzystw naukowych do narodowego zasobu bibliotecznego, pomimo zaostrzonych w ostatnich latach warunków takich działań. Potrzebne jest także wsparcie działań digitalizacyjnych dla zachowania i szerokiego udostępnienia zasobów bibliotek towarzystw regionalnych młodzieży i społeczeństwu oraz podjęcie działań w kierunku wpisania zasobów bibliotek towarzystw regionalnych w ogólnopolskie systemy informacji cyfrowej i wirtualnej.

3. Wydanie publikacji pt. „Kulturotwórcza rola czasopism towarzystw naukowych w Polsce”

W okresie sprawozdawczym została wydana publikacja „Czasopisma towarzystw naukowych w Polsce – tradycja, współczesność, perspektywy” zawierająca opracowania przedstawione na konferencji pod tytułem „Czasopisma towarzystw naukowych”, zorganizowanej przez Radę Towarzystw Naukowych, Towarzystwo Naukowe Płockie i Szkołę Wyższą Pawła Włodkowica w Płocku w 2016 roku. Publikacja zawiera 21 opracowań, przedstawiających dotychczasowy, czasopiśmienniczy dorobek poszczególnych towarzystw naukowych, wraz z oceną znaczenia poszczególnych tytułów dla rozwoju dyscyplin naukowych i lokalnych społeczności oraz oceną ich pozycji w wydawnictwach naukowych poszczególnych dyscyplin naukowych, wkład periodycznych wydawnictw towarzystw naukowych w Polsce w rozwój nauki i tożsamości regionalnej, funkcję kulturotwórczą periodyków naukowych i rolę czasopism, jako narzędzi formowania środowiska naukowego w reprezentowanych dyscyplinach naukowych, w upowszechnianiu osiągnięć nauki w szerokich kręgach społecznych i wśród młodzieży oraz rolę czasopism w kształtowaniu i upowszechnianiu historii czy kształtowaniu postaw mających na celu ochronę dziedzictwa narodowego i szeroko pojętej ochrony środowiska naturalnego. Wydanie publikacji zostało sfinansowane przez Towarzystwo Naukowe Płockie, Polska Akademia Nauk mimo złożenia odpowiedniego wniosku w 2016 roku nie przyznała środków na dofinansowanie kosztów wydania tej publikacji.

4. Podjęcie działań związanych z organizacją II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w upowszechnianiu nauki i wiedzy oraz w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej” – wrzesień 2018, przygotowanie założeń programowych

Realizując program prac Rady przyjęty na bieżącą kadencję postanowiono podjąć działania związane z organizacją w 2018 roku II Kongresu Towarzystw Naukowych. Mając na uwadze doświadczenia wynikłe z organizacji w 2013 roku I Kongresu Towarzystw Naukowych przewodniczący Rady podjął starania o uzyskanie zapewnienia od władz Polskiej Akademii Nauk poparcia dla organizacji Kongresu i zapewnienia przyznania Radzie środków DUN (działalność upowszechniająca naukę) na ten cel, zwracając się pismem z 18 maja br. do Prezesa PAN w tej sprawie. W odpowiedzi na pismo przewodniczącego Rady Wiceprezes PAN prof. E. Nęcka w piśmie z 25 lipca br. zapewnił Radę o poparciu przez kierownictwo PAN organizacji Kongresu i poparciu w Komisji dokonującej podziału środków DUN wniosku Rady o przyznanie dofinansowania na jego organizację, prosząc jednocześnie o możliwie najszybsze przedstawienie założeń organizacyjnych i kosztorysu II Kongresu.

Po uzyskaniu akceptacji przez władze Polskiej Akademii Nauk organizacji II Kongresu i zapewnieniu jego dofinansowania ze środków DUN na zebraniu Prezydium Rady w dniu 9 września 2017 r. i na zebraniu plenarnym Rady w dniu 9 listopada 2017 r. skoncentrowano się na ogólnych założeniach organizacyjnych.

Mając na uwadze znikomy udział przedstawicieli władz państwowych w I Kongresie Towarzystw Naukowych w 2013 roku zaproponowano odbycie II Kongresu poza Warszawą, odbycie II Kongresu w Poznaniu, i powierzenie jego organizacji Poznańskiemu Towarzystwu Przyjaciół Nauk. Rozważane było także zorganizowanie Kongresu w Krakowie, wspólnie z Polską Akademią Umiejętności. Za propozycją powierzenia organizacji Kongresu Poznańskiemu Towarzystwu Przyjaciół Nauk przemawia wkład tego Towarzystwa w zachowanie polskości, narodowej godności i tożsamości w zaborze pruskim, Kraków byłby bardzo dobrym miejscem, ale Polska Akademia Umiejętności koncentruje się na organizacji kongresów polskich towarzystw naukowych działających na obczyźnie i trudno przewidzieć, czy czynnie włączyłaby się w organizację Kongresu. Prezydium Rady na posiedzeniu w dniu 9 września 2017 r. wypowiedziało się za organizacją Kongresu w Poznaniu, dla podkreślenia wkładu działaczy i członków Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zachowanie polskości na terenie Wielkopolski w okresie zaboru pruskiego i w odzyskanie niepodległości,

W przeprowadzonych po posiedzeniu Prezydium Rady, przez przewodniczącego Rady rozmowach, Prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk prof. A. Gulczyńskim wstępnie wyraził akceptację na organizację Kongresu w Poznaniu, zastrzegając udzielenie ostatecznej odpowiedzi od zgody Zarządu PTPN.

Organizację Kongresu w Poznaniu poparto także na zebraniu plenarnym Rady w dniu 9 listopada 2017 r. uzależniając ustalenie założeń organizacyjnych od decyzji Zarządu PTPN (w przypadku pozytywnej decyzji po spotkaniu z Prezesem PTPN).

W dniu 26 października 2017 r. Rada złożyła w Biurze Upowszechniania i Promocji Nauki PAN wniosek o dofinansowanie, przez Polską Akademię Nauk organizacji Kongresu ze środków na działalność upowszechniającą naukę (DUN). Po uzyskaniu decyzji władz PAN o wysokości dofinansowania i decyzji Zarządu PTPN, kierownictwo Rady będzie prowadzić dalsze działania związane z organizacją Kongresu. Według wstępnych założeń przewiduje się, że w Kongresie będzie uczestniczyć ok. 150-180 osób, proponuje się utrzymanie takich samych warunków udziału, jak w przypadku poprzedniego Kongresu.

5. Prowadzenie spraw bieżących przez cykliczne spotkania Prezydium Rady i zebrania plenarne Rady

W okresie sprawozdawczym odbyły się 2 zebrania plenarne Rady i 1 posiedzenie Prezydium Rady:

  • - 11 maja 2017 r. zebranie plenarne poświęcone przyjęciu „Sprawozdania z działalności Rady Towarzystw Naukowych w 2016 roku”, rozważeniu możliwości przyjętego planu pracy na 2017 rok, dyskusji nad kryteriami uznawania towarzystw za naukowe, ujętymi w: Uchwale Rady Towarzystw Naukowych z 16 czerwca 2014 r. w sprawie określenia kryteriów uznania towarzystwa za naukowe i w projekcie Ustawy o towarzystwach naukowych, przekazanym w 2009 r. do Sejmu.
  • 9 listopada 2017 r. zebranie plenarne poświęcone prezentacji i dyskusji nad ekspertyzą „Regionalne towarzystwa naukowe i ich księgozbiory – Charakterystyka zasobów” (pierwotny tytuł: „Księgozbiory regionalnych towarzystw naukowych - Analiza stanu posiadania"), oraz przyjęciu wstępnych założeń programowych i organizacyjnych II Kongresu Towarzystw Naukowych – „Rola towarzystw naukowych w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej” – wrzesień 2018.
  • -9 września 2017 r. zebranie Prezydium Rady poświęcone omówieniu działań kierownictwa Rady związanych z organizacją II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w upowszechnianiu nauki i wiedzy oraz w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej” – wrzesień 2018 oraz ustaleniu terminu i programu zebrania plenarnego Rady Towarzystw Naukowych.

6. Prowadzenie strony internetowej Rady Towarzystw Naukowych

W roku sprawozdawczym ograniczono prowadzenie strony internetowej Rady Towarzystw Naukowych z uwagi na brak materiałów do zamieszczenia na tej stronie. Przejściowo, z uwagi na zmiany serwera w Polskiej Akademii Nauk strona nie funkcjonowała, po interwencji przywrócono jej działanie, przewiduje się zamieszczanie na tej stronie komunikatów organizacyjnych dot. II Kongresu Towarzystw Naukowych

Nie podjęto lub nie zrealizowano następujących zadań ujętych w programie prac Rady na 2017 rok:

7. Organizacja wspólnie z Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk konferencji nt. „Działalność towarzystw naukowych w regionie, współpraca ich z samorządami, oddziałami PAN i PAU oraz terenowymi oddziałami FSNT-NOT”

W wyniku rozmów przewodniczącego Rady z wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk czł. koresp. PAN E. Nęcka w sprawie dofinansowania zadań ujętych w programie prac Rady na 2017 roku i uzyskaniu tylko środków na dofinansowanie realizowanej ekspertyzy, nie przystąpiono do organizacji tej konferencji.

8. Współdziałanie z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego poprzez organizowanie spotkań w sprawach: a) rozwoju społecznego ruchu naukowego, w tym warunków działalności i systemu finansowania oraz polityki państwa w nawiązaniu do projektu Ustawy o towarzystwach naukowych i Ustawy o zasadach finansowania nauki; b) ustalenia kryteriów uznawania towarzystw i stowarzyszeń za naukowe, z weryfikacją aktualnego wykazu towarzystw i stowarzyszeń naukowych.

Z uwagi na brak możliwości nawiązania formalnej współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego przedstawiono tylko propozycje uzupełnień do projektu ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”, co szczegółowo przedstawiono w punkcie 1. niniejszego sprawozdania.

W związku z planowana organizacja II Kongresu Towarzystw Naukowych podjęto prace nad aktualizacją wykazu towarzystw i stowarzyszeń naukowych.

9. Przygotowanie memoriału dla kierownictwa państwowego i kierownictwa Akademii, zawierającego ocenę i postulaty w zakresie polityki naukowej państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego

Nie podjęto i nie prowadzono prac związanych z przygotowaniem memoriału dla kierownictwa państwowego i kierownictwa Akademii, zawierającego ocenę i postulaty w zakresie polityki naukowej państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego, z uwagi na brak atmosfery i zainteresowania takim memoriałem.

10. Przygotowywanie opinii w sprawie przygotowywanych aktów prawnych dotyczących społecznego ruchu naukowego oraz materiałów do wystąpień i na spotkania Kierownictwa PAN z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego

Nie przygotowywano opinii w sprawie przygotowywanych aktów prawnych dot. społecznego ruchu naukowego oraz materiałów do wystąpień i na spotkania Kierownictwa Polskiej Akademii Nauk z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego z uwagi na brak spotkań kierownictwa Polskiej Akademii Nauk z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego. Przewodniczący Rady z własnej inicjatywy przygotował uzupełnień do projektu ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”, co szczegółowo przedstawiono w punkcie 1. niniejszego sprawozdania.

11. Rozważenie podjęcia prac nad przygotowaniem i aktualizacją wersji elektronicznej publikacji „Słownik Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce”

Nie podjęto prac nad przygotowaniem i aktualizacją wersji elektronicznej publikacji „Słownik Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce” z uwagi na rozwój stron internetowych poszczególnych towarzystw. Rozważa się przygotowanie na stronie Rady wykazu towarzystw z adresami do stron internetowych towarzystw i stowarzyszeń naukowych.

W okresie sprawozdawczym z udziału w Radzie, z uwagi na zakończenie swoich kadencji jako prezesów zarządów towarzystw, zrezygnowali prof. dr hab. Marek JÓŹWIAK – Kieleckie Towarzystwo Naukowe i dr hab. Barbara LEWENSTEIN – Polskie Towarzystwo Socjologiczne. Z uwagi na realia działań Rady nie występowano do władz Polskiej Akademii Nauk o powołanie w ich miejsce nowych członków.

Przygotował:
Sekretarz Rady
Tadeusz Majsterkiewicz
31 stycznia 2018 r.

Działalność Rady Towarzystw Naukowych w 2016 roku

Szczegóły
Opublikowano: 10 czerwiec 2019

Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN
w 2016 roku

W okresie sprawozdawczym Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN działała w składzie ustalonym Uchwałą nr 12/2015 Prezydium PAN z dnia 10 marca 2015 r. i dokonanymi, na pierwszym zebraniu plenarnym w dniu 26 marca 2015 r. wyborami członków Prezydium na okres kadencji 2015-2018:

Prezydium:

Przewodniczący: prof. dr hab. Zbigniew KRUSZEWSKI – Towarzystwo Naukowe Płockie

Z-cy przewodniczącego:

  • prof. dr hab. Anna GRONOWSKA-SENGER – Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych
  • prof. dr hab. Marek KOWALCZYK – Towarzystwo Naukowe Warszawskie

Członkowie:

  • prof. dr hab. Bogusław BUSZEWSKI – Polskie Towarzystwo Chemiczne
  • prof. dr hab. Zbigniew CZERNICKI – Polskie Towarzystwo Neurochirurgów
  • prof. dr hab. inż., czł. rzecz. PAN – Andrzej GRZYWACZ - Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Iwona HOFMAN – Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej
  • prof. dr hab. Jerzy MAJKOWSKI – Federacja Polskich Towarzystw Medycznych
  • dr inż. Andrzej PASZKIEWICZ – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych,
  • prof. dr hab. Diana PIETRUCH-REIZES – Polskie Towarzystwo Informacji Naukowej

Sekretarz: mgr. inż. Tadeusz MAJSTERKIEWICZ – Polska Akademia Nauk, Warszawa

Członkowie Rady:

  • prof. dr hab. Adam ANTCZAK – Polskie Towarzystwo Chorób Płuc
  • prof. dr hab. inż. Jerzy BARGLIK – Stowarzyszenie Elektryków Polskich
  • prof. dr hab. Katarzyna CHAŁASIŃSKA-MACUKOW – Polskie Towarzystwo Fizyczne
  • prof. dr hab. Roman CZAJA – Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • ks. prof. dr hab. Augustyn ECKMANN – Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
  • dr Jerzy GIŻEJEWSKI – Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi
  • prof. dr hab. inż. Jan GŁAZ – Polskie Towarzystwo Leśne
  • prof. dr hab. Jerzy GOŁUCHOWSKI – Naukowe Towarzystwo Informatyki Ekonomicznej
  • prof. dr hab. Igor GOŚCIŃSKI – Towarzystwo Lekarskie Krakowskie
  • prof. dr hab. inż. Ewa GÓRSKA – Polskie Towarzystwo Ergonomiczne
  • prof. dr hab. Andrzej GULCZYŃSKI – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • prof. dr hab. Marek JÓŹWIAK – Kieleckie Towarzystwo Naukowe
  • dr Andrzej KANSY – Towarzystwo Naukowe Płockie
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Józef KORBICZ – Lubuskie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Wanda Małgorzata KRAJEWSKA – Łódzkie Towarzystwo Naukowe
  • prof. dr hab. Stanisław KUNIKOWSKI – Włocławskie Towarzystwo Naukowe
  • dr inż. Andrzej KUSYK – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich
  • dr hab. Barbara LEWENSTEIN – Polskie Towarzystwo Socjologiczne
  • prof. dr hab. Joanna MADALIŃSKA-MICHALAK – Polskie Towarzystwo Pedagogiczne
  • prof. dr hab., czł. koresp. PAN Małgorzata MAŃKA – Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne
  • prof. dr hab. Elżbieta MĄCZYŃSKA – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • prof. dr hab. Jacek MIĘKISZ – Polskie Towarzystwo Matematyczne
  • prof. dr hab. inż. Wiesław NAGÓRKO – Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej
  • prof. dr hab. Elżbieta NOWAK – Polskie Towarzystwo Farmakologiczne
  • prof. dr hab., czł. rzecz. PAN Henryk SAMSONOWICZ - Polskie Towarzystwo Historyczne
  • prof. dr hab. inż. Piotr SKŁODOWSKI – Polskie Towarzystwo Gleboznawcze
  • prof. dr hab. Krzysztof WALCZAK – Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
  • dr Marta WRZOSEK – Polskie Towarzystwo Mykologiczne

Przyjęty na zebraniu plenarnym Rady Towarzystw Naukowych w dniu 19 listopada 2015 r. program prac Rady na 2016 obejmował:

  1. Kontynuacja działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, w tym kontynuacja działań związanych z uchwaleniem przez Sejm ustawy o towarzystwach naukowych;
  2. Współdziałanie z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego poprzez organizowanie spotkań w sprawach:
    a) rozwoju społecznego ruchu naukowego, w tym warunków działalności i systemu finansowania (środki budżetowe państwa) oraz polityki państwa w nawiązaniu do projektu Ustawy o towarzystwach naukowych i Ustawy o zasadach finansowania nauki,
    b) ustalenia kryteriów uznawania towarzystw i stowarzyszeń za naukowe, z weryfikacją aktualnego wykazu towarzystw i stowarzyszeń naukowych;
  3. Wypracowanie, wspólnie z kierownictwem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, i przedstawienie władzom państwowym i komisjom sejmowym postulatów w sprawie warunków działalności i systemu finansowania oraz polityki państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego, dot. rozwiązań zawartych w przekazanym do Sejmu projekcie „Ustawy o towarzystwach naukowych”;
  4. Podjęcie działań związanych z organizacją II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w upowszechnianiu nauki i wiedzy oraz w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej” – wrzesień 2017, przygotowanie założeń programowych;
  5. Podjęcie prac związanych z uruchomieniem czasopisma Rady Towarzystw Naukowych w wersji elektronicznej, poświęconego sprawom upowszechniania nauki i społecznego ruchu naukowego, stanowiącego kontynuację serii wydawniczej „Heureka - Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”;
  6. Organizacja wspólnie z Łódzkim Towarzystwem Naukowym (lub Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk) konferencji nt. „Upowszechnianie i promocja nauki w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem roli społecznego ruchu naukowego w upowszechnianiu innowacji naukowych” (ewentualnie wspólnie z Radą Upowszechniania Nauki przy Prezydium PAN);
  7. Podjęcie prac nad analizą działalności wydawniczej towarzystw naukowych, w tym ustalenie liczby towarzystw posiadających własne pismo naukowe (od kiedy, kto jest wydawcą itp.) i podjęcie prac nad wypracowaniem systemu punktacji polskich czasopism naukowych wydawanych przez towarzystwa naukowe oraz określeniem perspektyw rozwoju działalności wydawniczej towarzystw;
  8. Przygotowanie memoriału dla kierownictwa państwowego i kierownictwa Akademii, zawierającego ocenę i postulaty w zakresie polityki naukowej państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego;
  9. Przygotowywanie opinii w sprawie przygotowywanych aktów prawnych dot. społecznego ruchu naukowego oraz materiałów do wystąpień i na spotkania Kierownictwa Polskiej Akademii Nauk z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego;
  10. Podjęcie prac nad przygotowaniem i aktualizacją wersji elektronicznej publikacji „Słownik Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce” i prowadzenie strony internetowej Rady Towarzystw Naukowych.

W okresie sprawozdawczym zrealizowane zostały następujące prace, wynikające z przyjętego programu działań Rady na rok 2016:

1. Organizacja wspólnie z Towarzystwem Naukowym Płockim konferencji nt. „Czasopisma towarzystw naukowych w Polsce” – Płock, 16-17 września 2016 r.

Działalności czasopiśmienniczej towarzystw naukowych działających w Polsce poświęcona została zorganizowana w siedzibie Towarzystwa Naukowego Płockiego, przez Radę Towarzystw Naukowych, wspólnie z Towarzystwem Naukowym Płockim i Szkołą Wyższą Pawła Włodkowica w Płocku, w dniach 16-17 września 2016 r. konferencja „Czasopisma towarzystw naukowych”. W wygłoszonych na konferencji 21 referatach m. in. przedstawiono wkład periodycznych wydawnictw towarzystw naukowych w Polsce w rozwój nauki i tożsamości regionalnej, funkcję kulturotwórczą periodyków naukowych w ponowoczesnym świecie, rolę czasopism, jako narzędzi formowania środowiska naukowego w reprezentowanych dyscyplinach naukowych, w kształtowaniu lokalnych środowisk naukowych, w upowszechnianiu osiągnięć nauki w szerokich kręgach społecznych i wśród młodzieży oraz rolę czasopism w kształtowaniu i upowszechnianiu historii czy kształtowaniu postaw mających na celu ochronę dziedzictwa narodowego i szeroko pojętej ochrony środowiska naturalnego.

W trakcie konferencji przedstawiono działalność czasopiśmienniczą towarzystw i stowarzyszeń naukowych oraz stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT, z omówieniem dotychczasowego dorobku poszczególnych towarzystw naukowych, wraz z oceną znaczenia poszczególnych tytułów dla rozwoju dyscyplin naukowych i lokalnych społeczności oraz oceną ich pozycji w wydawnictwach naukowych poszczególnych dyscyplin naukowych. W referatach nakreślono również perspektywy rozwoju tej działalności, z uwzględnieniem stosowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zasad finansowania tej działalności ze środków na działalność upowszechniającą naukę. Podkreślono, że wiele z czasopism wymienionej grupy reprezentuje wysoki poziom naukowy, co potwierdza ich obecność na liście czasopism punktowanych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wskazano czasopisma o największym znaczeniu dla rozwoju poszczególnych dyscyplin naukowych, dla szeroko rozumianego upowszechniania nauki oraz dla rozwoju regionów i lokalnych społeczności w procesie budowania społeczeństwa obywatelskiego. Dokonywano także oceny i wskazywano postulaty dot. zasad oceny czasopism naukowych stosowanych przez zespoły Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

2. Przygotowanie wniosku o dofinansowanie ze środków na działalność upowszechniającą naukę wydania publikacji „Czasopisma towarzystw naukowych – tradycja, współczesność, perspektywy”

Przygotowano i przesłano władzom PAN wniosek o dofinansowanie w 2017 roku, ze środków na działalność upowszechniającą naukę, wydania publikacji „Czasopisma towarzystw naukowych – tradycja, współczesność, perspektywy”. Przygotowana przez Radę Towarzystw Naukowych publikacja „Czasopisma towarzystw naukowych – tradycja, współczesność, perspektywy” zawiera opracowania przedstawione na konferencji pod tytułem „Czasopisma towarzystw naukowych”, zorganizowanej przez Radę, Towarzystwo Naukowe Płockie i Szkołę Wyższą Pawła Włodkowica w Płocku. Konferencja odbyła się w dniach 16-17 września 2016 r. w siedzibie Towarzystwa Naukowego Płockiego. Publikacja zawiera 21 opracowań, przedstawiających dotychczasowy, czasopiśmienniczy dorobek poszczególnych towarzystw naukowych, wraz z oceną znaczenia poszczególnych tytułów dla rozwoju dyscyplin naukowych i lokalnych społeczności oraz oceną ich pozycji w wydawnictwach naukowych poszczególnych dyscyplin naukowych, wkład periodycznych wydawnictw towarzystw naukowych w Polsce w rozwój nauki i tożsamości regionalnej, funkcję kulturotwórczą periodyków naukowych i rolę czasopism, jako narzędzi formowania środowiska naukowego w reprezentowanych dyscyplinach naukowych, w upowszechnianiu osiągnięć nauki w szerokich kręgach społecznych i wśród młodzieży oraz rolę czasopism w kształtowaniu i upowszechnianiu historii czy kształtowaniu postaw mających na celu ochronę dziedzictwa narodowego i szeroko pojętej ochrony środowiska naturalnego.

3. Podjęto prace nad przygotowaniem ekspertyzy na temat zasobności bibliotek regionalnych towarzystw naukowych (TN Płockie, Poznańskie TPN, TPN w Przemyślu), uwzględniającej tradycje gromadzenia księgozbiorów i ich znaczenie dla zachowania dziedzictwa narodowego

Gromadzone przez stowarzyszenia księgozbiory są jednym z najistotniejszych elementów trwania i działalności regionalnych towarzystw naukowych. Ich tradycja sięga początków XIX stulecia i stanowi znaczący element historii polskich bibliotek, istotny zarówno w czasach minionych, jak i obecnie. Zbiory bibliotek regionalnych towarzystw naukowych stanowią ważną część polskiego dorobku piśmienniczego, przechowując i udostępniając unikatowe w wielu przypadkach egzemplarze, wchodzące w skład narodowego zasobu bibliotecznego. Do tej pory brak monograficznego opracowania stanu, kształtu i zawartości księgozbiorów towarzystw regionalnych. Nie zastąpią go istniejące opracowania poszczególnych bibliotek oraz fragmentaryczne informacje o pozostałych księgozbiorach stowarzyszeń, rozproszone po trudno dostępnych źródłach. Część towarzystw naukowych, pomimo zapisów statutowych, nie wykazuje posiadania znaczących księgozbiorów, lub też przekazało swój dorobek biblioteczny innym instytucjom kulturalnym. Zebrane informacje w znaczący sposób wzbogacą obraz dokonań regionalnych stowarzyszeń naukowych i powinny być istotnym argumentem w rękach Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk w staraniach o uznanie specjalnego statusu stowarzyszeń naukowych, m.in. w oparciu o prowadzone przez nie wartościowe zasoby biblioteczne.

Celem ekspertyzy „Księgozbiory regionalnych towarzystw naukowych. Analiza stanu posiadania”, podjętej przez Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk pod kierunkiem prof. K. Walczaka, jest dokonanie przeglądu istniejących źródeł zagadnienia w postaci bibliografii załącznikowej, przedstawienie efektów prowadzonych badań, ukazanie aktualnego stanu księgozbiorów regionalnych towarzystw naukowych, z podkreśleniem ich stanu prawnego, organizacyjnego i zawartości. Pozwoliłoby to na upowszechnienie informacji o księgozbiorach towarzystw naukowych i ich znaczeniu dla nauki w szerokich kręgach działaczy społecznego ruchu naukowego, może też spowodować zainteresowanie ze strony decydentów odpowiedzialnych za stan polskiej nauki i książki. Ekspertyza powinna dostarczyć informacji o współczesnym stanie księgozbiorów regionalnych stowarzyszeń naukowych i stanowić podstawę monograficznego opracowania tego tematu. W okresie sprawozdawczym opracowano ankietę i rozpoczęto zbieranie danych o księgozbiorach poszczególnych towarzystw regionalnych (Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Towarzystwo Naukowe Płockie, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, inne).

4. Przygotowanie wniosku o dofinansowanie w 2017 roku ze środków na działalność upowszechniającą naukę przygotowania ekspertyzy „Księgozbiory regionalnych towarzystw naukowych. Analiza stanu posiadania”

Podjęte w poprzednim roku prace nad ekspertyzą prowadzone są przez Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk pod kierunkiem prof. K. Walczaka. W ekspertyzie przedstawiony zostanie zarys tradycji księgozbiorów regionalnych towarzystw naukowych, charakterystyka stanu posiadania, umiejscowienie księgozbiorów w strukturach towarzystw – stan aktualny (księgozbiory samodzielne, księgozbiory depozytarne, księgozbiory przekazane innym instytucjom), przedstawione zostaną dane liczbowe z opisem najcenniejszych egzemplarzy zbiorów z podziałem na: a) druki nowe (dane liczbowe, najcenniejsze egzemplarze); b) czasopisma (dane liczbowe, najcenniejsze tytuły); c) zbiory specjalne – rękopisy, starodruki, kartografia, grafika, fotografie (fotokopie), mikrofilmy, dokumenty życia społecznego, elektroniczne formy informacji (dane liczbowe, najcenniejsze egzemplarze i kolekcje). Przedstawione zostaną krótkie charakterystyki poszczególnych księgozbiorów (Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Towarzystwo Naukowe Płockie, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, inne).

Zaplanowane w programie prac Rady na 2016 rok kontynuacja działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, w tym kontynuacja działań związanych z uchwaleniem przez Sejm ustawy o towarzystwach naukowych oraz spotkania z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie zostały zrealizowane, z uwagi na zmiany kierownictwa Ministerstwa po wyborach i brak określenia przez nowy rząd jednoznacznych zasad finansowania społecznego ruchu naukowego. Po ukonstytuowaniu się nowych władz Akademii odbyło się spotkanie przewodniczącego Rady z Wiceprezes PAN czł. koresp. PAN Elżbietą Frąckowiak, nadzorującą prace komitetów naukowych i problemowych PAN, ale mimo akceptacji przedłożonego przez Radę programu działalności Rady na kadencje 2015 – 2018 i zapewnień poparcia dla realizowanych przez Radę prac, Komisja Polskiej Akademii Nauk ds. finansowania zadań ze środków na działalność upowszechniającą naukę nie przyznała dofinansowania wydania publikacji „Perspektywy regionalnych towarzystw naukowych w Polsce” uznając, że publikacja dotyczy w dużej części spraw omówionych w publikacji dofinansowanej przez PAN po I Kongresie Towarzystw Naukowych w 2013 roku.

Realia działalności Rady w 2016 roku, szczególnie dot. możliwości finansowania zadań ujętych w programie prac Rady, spowodowały, że nie podjęto działań związanych z organizacją II Kongresu Towarzystw Naukowych „Rola towarzystw naukowych w upowszechnianiu nauki i wiedzy oraz w rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej”, przygotowanie założeń programowych planowanego na wrzesień 2017. Nie podjęto także prac związanych z uruchomieniem czasopisma Rady Towarzystw Naukowych w wersji elektronicznej, poświęconego sprawom upowszechniania nauki i społecznego ruchu naukowego, stanowiącego kontynuację serii wydawniczej „Heureka - Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, Podjęcie prac nad analizą działalności wydawniczej towarzystw naukowych, w tym ustalenie liczby towarzystw posiadających własne pismo naukowe (od kiedy, kto jest wydawcą itp.) i podjęcie prac nad wypracowaniem systemu punktacji polskich czasopism naukowych wydawanych przez towarzystwa naukowe oraz określeniem perspektyw rozwoju działalności wydawniczej towarzystw.

Zaplanowana w programie prac Rady organizacja, wspólnie z Łódzkim Towarzystwem Naukowym konferencji nt. „Rola towarzystw naukowych w kształtowaniu współczesnego społeczeństwa” została zorganizowana w dniu 8 grudnia 2016 r. z udziałem członków Łódzkiego Towarzystwa Naukowego w ramach obchodów 80-lecia Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Rada, pomimo wstępnych ustaleń, nie mogła objąć patronatem tej konferencji, a Polska Akademia Nauk jej dofinansować ze środków na działalność upowszechniająca naukę, ze względów formalnych, z uwagi na pominięcie Rady w rozesłanych przez Prezesa ŁTN zaproszeniach.

Nie podjęto i nie prowadzono także prac związanych z przygotowaniem memoriału dla kierownictwa państwowego i kierownictwa Akademii, zawierającego ocenę i postulaty w zakresie polityki naukowej państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego, nie przygotowywano opinii w sprawie przygotowywanych aktów prawnych dot. społecznego ruchu naukowego oraz materiałów do wystąpień i na spotkania Kierownictwa Polskiej Akademii Nauk z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego i nie podjęto prac nad przygotowaniem oraz aktualizacją wersji elektronicznej publikacji „Słownik Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce” i prowadzeniem strony internetowej Rady Towarzystw Naukowych.

W okresie sprawozdawczym odbyły się 1 zebranie plenarne Rady (w dniu 16 czerwca 2016 r.) oraz 2 posiedzenia Prezydium Rady (w dniach 6 kwietnia 2016 r. i 7 grudnia 2016 r.)

Zebranie plenarne Rady w dniu 16 czerwca 2016 r. zostało poświęcone przedstawieniu członkom Rady informacji o pracach Rady Informacja o działaniach Rady w okresie 19 listopada 2015 r. – 15 czerwca 2016 r., przyjęciu „Sprawozdania z działalności Rady Towarzystw Naukowych w 2015 r.”, dyskusja nad kryteriami uznawania towarzystw za naukowe, ujętymi w: Uchwale Rady Towarzystw Naukowych z 16 czerwca 2014 r. w sprawie określenia kryteriów uznania towarzystwa za naukowe i w projekcie Ustawy o towarzystwach naukowych, przekazanym w 2009 r. do Sejmu, przedstawieniu informacji o założeniach programowych planowanych konferencji ujętych w planie pracy na 2016 rok, przyjęcia protokołu z zebrania plenarnego Rady Towarzystw Naukowych odbytego w dniu 19 listopada 2015 r. oraz zgłoszeniu uwag do zaktualizowanego wykazu towarzystw naukowych, działających w Polsce.

W okresie sprawozdawczym z udziału w Radzie, z uwagi na zakończenie swoich kadencji jako prezesi zarządów towarzystw, zrezygnowali prof. dr hab. Bogusław BUSZEWSKI – Polskie Towarzystwo Chemiczne oraz prof. dr hab. Adam ANTCZAK – Polskie Towarzystwo Chorób Płuc. Z uwagi na realia działań Rady nie występowano do władz Polskiej Akademii Nauk o powołanie w ich miejsce nowych członków.

Przygotował:
Sekretarz Rady
Tadeusz Majsterkiewicz
31 stycznia 2017 r.

Strona 5 z 7

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7

Do góry

Copyright © 2026 .:: Rada Towarzystw Naukowych Polskiej Akademii Nauk ::.