Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN w 2023 roku

Szczegóły

Sprawozdanie z działalności Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN w 2023 roku

W 2023 roku Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN działała w składzie ustalonym Uchwałami nr 8/2023 Prezydium PAN z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie powołania przewodniczących komitetów problemowych i rad przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na kadencję 2023-2026 i nr 9/2023 Prezydium PAN z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie powołania członków komitetów problemowych i rad przy Prezydium PAN na kadencję 2023-2026 i wynikiem wyborów przeprowadzonych na zebraniu plenarnym Rady w dniu 8 marca 2023 r.

Prezydium:

przewodnicząca:

prof. dr hab. Iwona Hofman – Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin,

zastępcy przewodniczącej:

prof. dr hab. n. med. Zbigniew Czernicki – Polskie Towarzystwo Neurochirurgów, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa,

prof. nadzw. dr hab. inż. Zbigniew Kruszewski - Towarzystwo Naukowe Płockie, Szkoła im. Pawła Włodkowica, Płock,

członkowie Prezydium

prof. dr hab. inż. Jerzy Barglik – Akademia Inżynierska w Polsce, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Politechnika Śląska, Katowice,

prof. dr hab. Anna Gronowska-Senger - Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa,

prof. dr hab. inż., czł. rzecz. PAN Andrzej Grzywacz - Polskie Towarzystwo Leśne, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa,

prof. dr hab. Wojciech Iwańczak – Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Akademia Ignatianum, Kraków,  

prof. nadzw. dr hab. Stanisław Kunikowski - Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Kujawska Szkoła Wyższa we Włocławku, Włocławek,

sekretarz:

mgr inż. Tadeusz Majsterkiewicz - Polska Akademia Nauk, Warszawa,

Członkowie Rady:

prof. dr hab. n. med. Janusz Andres – Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum, Kraków,

prof. dr hab. Jerzy Błażejowski - Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Uniwersytet Gdański, Gdańsk

mgr. inż. Magdalena Borek-Daruk – Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT, Towarzystwo Kultury i Historii Techniki, Wydawnictwo SIGMA-NOT, Warszawa,

dr hab. prof. UW Agnieszka Budzyńska-Daca – Polskie Towarzystwo Retoryczne, Uniwersytet Warszawski, Warszawa,

prof. dr hab. n. med. Roman Danielewicz – Polskie Towarzystwo Transplantacyjne, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa,

prof. dr hab. inż. Marek Darowski - Polskie Towarzystwo Inżynierii Biomedycznej, Instytut Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN, Warszawa,

prof. dr hab. Bohdan Dobrzański jr - Polskie Towarzystwo Agrofizyczne, Uniwersytet Przyrodniczy, Instytut Agrofizyki im. B. Dobrzańskiego PAN, Lublin,

dr hab. prof. ISl PAN Anna Engelking – Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa,

dr hab. inż. prof. WSEiZ Ewa Górska – Polskie Towarzystwo Ergonomiczne, Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania, Politechnika Warszawska, Warszawa,

prof. dr hab. n. med. Marcin Grabowski – Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa,

prof. dr hab. Jacek Imiela - Towarzystwo Internistów Polskich, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Międzyleski Szpital Specjalistyczny, Warszawa

prof. dr hab., czł. koresp. PAN Małgorzata Jędryczka - Polskie Towarzystwo Genetyczne, Instytut Genetyki Roślin PAN, Poznań,

dr hab. prof. UEP Filip Kaczmarek – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Poznań,

prof. dr hab. inż. Tomasz Krzyżyński – Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, Politechnika Koszalińska, Koszalin,

prof. dr hab., czł. rzecz. PAN Andrzej Legocki - Polskie Towarzystwo Biochemiczne, Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Poznań,

dr inż. Jan Łukaszewicz - Polskie Towarzystwo Leśne, Instytut Badawczy Leśnictwa w Sękocinie, Warszawa,

prof. dr hab., czł. rzecz. PAN Małgorzata Mańka – Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Poznań,

prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa,

prof. dr hab. Krzysztof Mikulski – Polskie Towarzystwo Historyczne, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń,

prof. dr hab. Anna Mikuła – Polskie Towarzystwo Botaniczne, Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN w Powsinie, Warszawa,

prof. dr hab. Magdalena Musiał-Karg – Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań,

dr hab. prof. UŚ Urszula Myga-Piątek – Polskie Towarzystwo Geograficzne, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Sosnowiec,

prof. dr hab. Izabela Nowak – Polskie Towarzystwo Chemiczne, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań,

dr hab. prof. UJ Diana Pietruch-Reizes - Polskie Towarzystwo Informacji Naukowej, Uniwersytet Jagielloński, Kraków,

prof. dr hab. Antoni Różalski – Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Uniwersytet Łódzki, Łódź,

prof. dr hab. Marek Jacek Sarna - Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN, Warszawa

prof. dr hab. Jan Twardoń - Polskie Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Wrocław,

prof. dr hab. Andrzej Wac-Włodarczyk - Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Politechnika Lubelska, Lublin,

dr hab. prof. AKal Krzysztof Jan Walczak – Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Akademia Kaliska im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, Kalisz,

dr hab. prof UŁa Anna Wilmowska-Pietruszyńska – Federacja Polskich Towarzystw Medycznych, Polskie Towarzystwo Orzecznictwa Lekarskiego, Uczelnia Łazarskiego, Warszawa

W okresie sprawozdawczym odbyły się 4 zebrania plenarne, 2 przeprowadzone stacjonarnie w dniu 8 marca 2023 r. i uroczyste zebranie plenarne z okazji 60-lecia Rady oraz 2 prowadzone zdalnie w dniu 8 maja 2023 r. i w dniu 25 października 2023 r. oraz 3 zebrania Prezydium Rady w dniu 7 lutego 2023 r. w składzie z poprzedniej kadencji oraz w dniu 19 kwietnia 2023 r. i w dniu 28 września 2023 r.

W dniu 14 czerwca 2023 r. w Senacie na zaproszenie Marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej prof. Tomasza Grodzkiego odbyła się konferencja „Status i funkcjonowanie towarzystw naukowych w Polsce”, zorganizowana z okazji 60-lecia działalności Rady Towarzystw Naukowych. Otwarcia konferencji dokonali prof. Tomasz Grodzki, Marszałek Senatu RP i prof. Iwona Hofman, przewodnicząca Rady Towarzystw Naukowych, prezeska PT Komunikacji Społecznej.

W czasie konferencji wygłoszone zostały 3 referaty:

- Historia i funkcjonowanie towarzystw naukowych w Polsce (prof. Andrzej Grzywacz, mgr inż. Tadeusz Majsterkiewicz),

- Problemy towarzystw naukowych w świetle obowiązującego prawa (prof. Iwona Hofman),

- Projekty nowelizacji ustaw regulujących status towarzystw naukowych (prof. Zbigniew. Kruszewski).

W drugiej części, której moderatorem była prof. Anna Gronowska-Senger sytuację towarzystw naukowych według ich podziału przedstawili:

- prof. Elżbieta Mączyńska - towarzystwa społeczne i humanistyczne (Polskie Towarzystwo Ekonomiczne),

- prof. Zbigniew Czernicki – towarzystwa medyczne (Polskie Towarzystwo Neurochirurgów),

- prof. Jerzy Barglik – towarzystwa techniczne i stowarzyszenia naukowo-techniczne (Akademia Inżynierska w Polsce),

- prof. Anna Mikuła - towarzystwa biologiczne, leśne i rolnicze (Polskie Towarzystwo Botaniczne),

- dr hab. prof. KSW Stanisław Kunikowski - towarzystwa ogólne i regionalne (Włocławskie Towarzystwo Naukowe).

Do udziału w konferencji zgłosiło się 76 osób, w tym 26 członków Rady. Z uwagi na procedury bezpieczeństwa obowiązujące w Senacie Rada nie uzyskała informacji ile osób ze zgłoszonych wzięło udział w konferencji. W konferencji uczestniczyli wiceprezesi Polskiej Akademii Nauki czł. rzecz. PAN Aleksander Welfe i czł. koresp. PAN Mirosława Ostrowska oraz czł. rzecz. PAN Marek Krawczyk - Dziekan Wydziału V PAN - Nauk Medycznych.

Referenci przedstawiający sytuację towarzystw naukowych i zabierający głos w dyskusji wykazały dorobek i wkład towarzystw naukowych w rozwój nauki i gospodarki w Polsce, wskazując jednocześnie problemy społecznego ruchu naukowego oraz jego ogromne zróżnicowanie i różne postrzeganie, także przez same towarzystwa, ich roli w rozwoju społeczeństwa i kraju, poruszyli m.in. problemy uregulowań prawnych statusu towarzystw, integracyjnej funkcji towarzystw naukowych, roli towarzystw naukowych w szerzeniu wiedzy i aktywizacji środowisk lokalnych, roli stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT w rozwoju nowoczesnego przemysłu oraz dyscyplin naukowych w Polsce, rolę i działania towarzystw w realizacji misji społecznego ruchu naukowego na rzecz społeczeństwa i kraju, zwiększenia udziału towarzystw naukowych w polityce samorządowej i regionalnej poprzez powiązanie z samorządami, wskazywali potrzebę wypracowania i uchwalenia rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, w tym uchwalenia przez Sejm ustawy o towarzystwach naukowych i zmian w ustawie o Polskiej Akademii Nauk i w ustawie o samorządzie terytorialnym, pod kątem dostosowania rozwiązań prawnych i systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce do przepisów w Unii Europejskiej. Na Kongresie Towarzystw Naukowych w Gdańsku został przedstawiony referat „Społeczny ruch naukowy a uregulowania prawne”, z omówieniem projektu Ustawy o towarzystwach naukowych, dla upublicznienia tego projektu i jego wsparcia przez uczestników Kongresu przy rozmowach z władzami państwowymi i samorządowymi.

                W 2023 roku odbyły się 4 zebrania plenarne Rady, 2 przeprowadzone stacjonarnie w dniu 8 marca 2023 r. i uroczyste zebranie plenarne z okazji 60-lecia Rady oraz 2 prowadzone zdalnie w dniu 8 maja 2023 r. i w dniu 25 października 2023 r.

W zwołanym przez Prezesa PAN posiedzeniu Rady w dniu 8 marca 2023 r., dyrektor Gabinetu Prezesa PAN Mieczysław Grabianowski, w imieniu Prezesa PAN, wręczył prof. Iwonie Hofman nominację na przewodniczącą Rady Towarzystw Naukowych, powołanej Uchwałą nr 8/2023 Prezydium Polskiej Akademii Nauk z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie powołania przewodniczących komitetów problemowych i rad przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na kadencję 2023-2026, życząc kontynuacji prac Rady nad wypracowaniem rozwiązań prawnych do. statusu i finansowania towarzystw naukowych oraz wypracowania kryteriów uznawania towarzystw za naukowe. Następnie wręczył indywidualne powołania wszystkim członkom Rady powołanym Uchwałą nr 9/2023 Prezydium Polskiej Akademii Nauk z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie powołania członków komitetów problemowych i rad przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na kadencję 2023-2026.

W prowadzonym następnie przez prof. I. Hofman zebraniu dokonano, w tajnych głosowaniach, wyboru: 2 zastępców przewodniczącej, 5 członków Prezydium i sekretarza Rady, dyskutowano nad przedstawionymi przez przewodniczącą założeniami programu działalności Rady w kadencji 2023 – 2026 i propozycjami do planu działalności Rady w 2023 roku i w kolejnych latach oraz Regulaminem Rady.

Otwierając zebranie prof. I. Hofman poinformowała zebranych o prowadzonych, przez zespoły powołane przez Prezesa PAN, pracach nad reformą Akademii, nad określeniem jej struktury, roli placówek i komitetów naukowych Akademii i jej pozycji w polskiej nauce. Zwróciła uwagę, że w przepisach prawnych dot. nauki towarzystwa naukowe nie są traktowane jako podmioty naukowe, nie ma ścieżek finansowania nauki, co szczególnie w trudnej sytuacji braku środków stawia towarzystwa ogólne i regionalne, posiadające zabytkowe budynki oraz archiwalia i biblioteki, w których zgromadzone są zbiory dziedzictwa narodowego, wymagające konserwacji i ochrony. Dokonując krótkiego podsumowania minionej kadencji, podkreśliła problemy z komunikowaniem się z biurami towarzystw, które wielokrotnie nie odpowiadały na przesyłane zapytania, szczególnie niezadowalający był brak odpowiedzi na przesłane w 2022 roku Ankiety, które są niezbędne na określenie przez Radę aktualnego stanu towarzystw naukowych. Zwróciła uwagę, że w trakcie kadencji, z uwagi na epidemię koronawirusa Covid-19 została ograniczona działalność Rady w 2020 roku. Podkreśliła, że jednym z ważniejszych wydarzeń minionej kadencji była organizacja III Kongresu Towarzystw Naukowych „Społeczny wymiar działalności towarzystw naukowych”, który odbył się w Gdańsku w dniach 20-22 października 2022 r., niestety przy stosunkowo niedużej liczbie uczestników (91 osób) reprezentujących 56 towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych, co stanowiło mniej niż 50 % uczestników I Kongresu, odbytego w Warszawie w 2013 r. Na zaproszenie do udziału w Kongresie odpowiedziała tylko jedna trzecia towarzystw i stowarzyszeń naukowych. Do Biura Upowszechniania i Promocji Nauki PAN zostały pod koniec stycznia 2023 roku przekazane do druku materiały z tego Kongresu. Przekazano do druku tylko 47 referatów przesłanych przez uczestników Kongresu. Mimo przedłużonego do połowy stycznia 2023 r. terminu nie przysłało swoich wystąpień 11 osób. Komitet Redakcyjny prof. J. Błażejowski, prof. I. Hofman i prof. A. Kansy podjął decyzję o przekazaniu materiałów do druku bez tych referatów. Przewodnicząca Rady nadmieniła, że nowe kierownictwo Akademii nie przewiduje wydawania publikacji drukiem, publikacje będą tylko zamieszczane w internecie, może jeszcze uda się wydać materiały z Kongresu. W minionej kadencji kontynuowano prace nad rozwiązaniami prawnymi dot. statusu i finansowania towarzystw naukowych, zespół kierowany przez prof. Z. Kruszewskiego, dostosował opracowany i złożony do Sejmu w 2009 roku projekt ustawy o towarzystwach naukowych do zmienionych przepisów ustawy o nauce, który był konsultowany z kilkoma towarzystwami, których przedstawiciele nie uczestniczą w pracach Rady. W uchwale podjętej na III Kongresie Towarzystw Naukowych poparto zaproponowany w projekcie ustawy kierunek zmian, zorganizowano kilka konferencji: w dniu 28 listopada 2019 r. „Przyszłość towarzystw naukowych w świetle postanowień ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”, w dniu 17 września 2021 r. „Społeczny ruch naukowy w procesie zmiany” i w dniu 27 maja 2021 r., „Komunikacja w nauce. Komunikowanie wiedzy. Rola towarzystw naukowych” i w dniu 10 grudnia 2021 r. warsztaty stanowiące drugą część tej konferencji.

W roboczej części zebrania w wyniku przeprowadzonych głosowań zastępcami przewodniczącej Rady na kadencję 2023-2026 wybrani zostali:  

- prof. dr hab. n. med. Zbigniew Czernicki, przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Neurochirurgów, zastępca przewodniczącej Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN w kadencji 2019-2022, członek Rady od 2015 roku,

- prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Kruszewski, prezes Towarzystwa Naukowego Płockiego, przewodniczący Rady w kadencjach 2007-2010, 2011-2014 i 2015-2018, członek Rady od 2004 roku.

Członkami Prezydium Rady na kadencję 2023-2026 wybrani zostali:  

- prof. dr hab. inż. Jerzy Barglik - Akademia Inżynierska w Polsce, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, członek Prezydium Rady w kadencji 2019-2022, członek Rady od 2015 roku,

- prof. dr hab. Anna Gronowska-Senger – Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych, z-ca przewodniczącego Rady w kadencjach 2011-2014 i 2015-2018, członkini Rady od 2011 roku,

- prof. dr hab., czł. rzecz. PAN – Andrzej Grzywacz - Polskie Towarzystwo Leśne, wiceprzewodniczący Rady w kadencjach 2003-2006 i 2007-2010, członek Prezydium Rady w kadencjach 2015-2018 i 2019-2022, członek Rady od 1999 roku, dotychczas reprezentujący w Radzie Prezesa Polskiej Akademii Nauk,

- prof. dr hab. Wojciech Iwańczak – Towarzystwo Naukowe Warszawskie, sekretarz Zarządu TNW,

- dr hab. prof. KSW Stanisław Kunikowski – Włocławskie Towarzystwo Naukowe, członek Prezydium Rady w kadencji 2019-2022, członek Rady od 2007 roku.

Sekretarzem Rady na okres kadencji 2023-2026, został wybrany mgr inż. Tadeusz Majsterkiewicz - Polska Akademia Nauk.

Przedstawiając założenia do programu działalności Rady w kadencji 2023-2026 przewodnicząca Rady, podkreśliła, że zgodnie z uchwałą Prezydium PAN do zadań Rady w bieżącej kadencji, w szczególności należy:

  • prowadzenie działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce,
  • współdziałanie z ministrem właściwym do spraw nauki w sprawach finansowania i rozwoju społecznego ruchu naukowego oraz dostosowania rozwiązań prawnych i systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce do przepisów w Unii Europejskiej,
  • ustalenie kryteriów uznawania towarzystw i stowarzyszeń za naukowe, z weryfikacją aktualnego wykazu towarzystw i stowarzyszeń naukowych,
  • rozwinięcie współdziałania z towarzystwami i stowarzyszeniami naukowymi i naukowo-technicznymi NOT m. innymi poprzez współudział w organizacji konferencji, patronaty itp.

Przedstawiając następnie program prac Rady na 2023 rok, prof. I. Hofman zwróciła szczególną uwagę na planowaną organizację zebrania plenarnego Rady w Senacie RP, na przełomie maja/czerwca 2023 r. „60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego”. Podkreśliła, że niezbędne jest przeprowadzenie analizy aktualnego stanu towarzystw, poprzez ponownie zwrócenie się do towarzystw, które w 2022 roku nie przesłały „Ankiet” o stanie towarzystwa i prolongowanie opracowania raportu dot. stanu społecznego ruchu naukowego. Bardzo ważnym zadaniem jest kontynuacja starań o uchwalenie odrębnej ustawy o towarzystwach naukowych i nowelizację zapisów w innych ustawach (o samorządach, o finansowaniu nauki) oraz przygotowywanie opinii w sprawie przygotowywanych aktów prawnych dot. społecznego ruchu naukowego oraz materiałów do wystąpień i na spotkania Kierownictwa Polskiej Akademii Nauk z przedstawicielami władz państwowych w sprawach społecznego ruchu naukowego.

Niezbędne jest zintensyfikowanie prac i doprowadzenie do uaktualnienia do połowy kadencji elektronicznej wersji wydanego w 2004 roku, przez Radę Towarzystw Naukowych i Bibliotekę PAN w Warszawie, „Słownika Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce”. Ważnym zadaniem jest kontynuacja współdziałania z towarzystwami i stowarzyszeniami naukowymi ogólnymi, regionalnymi i specjalistycznymi oraz ze stowarzyszeniami naukowo-technicznymi NOT, poprzez współudział i patronaty nad organizacją konferencji, udział w obchodach jubileuszy itp. Kontynuowane będzie prowadzenie strony internetowej Rady pełniącej rolę Newsletter’a” o działaniach Rady Towarzystw Naukowych i towarzystw naukowych, która wymaga dostosowania do obecnie prowadzonych stron, pozwalając na wzajemne informowanie i komunikowanie się towarzystw.

Charakteryzując projekt planu prac Rady na następne lata prof. I. Hofman podkreśliła, ze niezbędne jest podjęcie prac nad ustaleniem do końca kadencji kryteriów uznawania towarzystw za naukowe, z rozważeniem ustaleń uchwały Rady z 16 kwietnia 2014 r. i opracowanych wówczas kryteriów klasyfikacji towarzystw ogólnych i regionalnych oraz towarzystw specjalistycznych oraz wypracowanie, na podstawie Raportu, wspólnie z Polską Akademią Umiejętności, Towarzystwem Naukowym Warszawskim i Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk i przedstawienie władzom państwowym i komisjom sejmowym postulatów w sprawie warunków działalności i systemu finansowania oraz polityki państwa w stosunku do społecznego ruchu naukowego”. Należy podjąć szerszą współpracę z istniejącymi federacjami towarzystw medycznych i stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT poprzez organizację, wspólnie z Lubelskim lub Warszawskim Towarzystwem Naukowym, zebrania plenarnego Rady nt. Współdziałanie Rady Towarzystw Naukowych z istniejącymi strukturami koordynacji działalności poszczególnych kategorii społecznego ruchu naukowego. Rada powinna również rozważyć ponowne afiliowanie towarzystw naukowych przy wydziałach Polskiej Akademii Nauk, poprzez wypracowanie do końca kadencji, wspólnie z wydziałami Polskiej Akademii Nauk, kryteriów afiliacji towarzystw naukowych przy wydziałach PAN.

                Należy również rozważyć kontynuację organizacji kongresów towarzystw naukowych, poprzez zorganizowanie na zakończenie kadencji we wrześniu 2026 r., wspólnie z Federacją Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT, IV Kongresu Towarzystw Naukowych – Rola towarzystw naukowych w rozwoju techniki, technologii i gospodarki.

W wyniku dyskusji przyjęto przedstawione założenia programu działalności Rady w kadencji 2023-2026 i propozycje prac na poszczególne lata jako ramowe plany prac Rady, które będą realizowane w zależności od rozwiązań prawnych w nauce i możliwości zabezpieczenia środków przez Polską Akademię Nauk.

                Przedstawiony regulamin Rady, dokument formalizujący tryb działalności Rady, został przyjęty z uzupełnieniem zapisów dot. trybu zwoływania i odbywania posiedzeń o zapis „z dopuszczeniem środków komunikacji elektronicznej”. Przyjęty Regulamin, będzie zaopiniowany przez Zespół Prawny Polskiej Akademii Nauki i zatwierdzony przez Prezesa PAN.

            Przeprowadzone zdalnie posiedzenie plenarne Rady w dniu 8 maja 2023 r. poświecono ustaleniu programu planowanej konferencji w Senacie w dniu 14 czerwca 2023 r. "Stan i funkcjonowanie towarzystw naukowych. 60-lecie Rady Towarzystw Naukowych” oraz powołaniu zespołów roboczych dla realizacji przyjętego przez zebranie plenarne Rady w dniu 8 marca br. programu prac Rady na kadencję 2023-2026 i planu prac Rady na 2023 rok,

Prof. I. Hofman, poinformowała zebranych, że zgodnie z uzgodnieniami z koordynatorką Działu Analiz i Opracowań Tematycznych Senatu konferencja odbędzie się w sali 217 Senatu mogącej pomieścić 100 osób. Przewiduje się, że w konferencji weźmie udział ok. 20 senatorów, ze strony Rady będzie mogło wziąć udział ok. 80 osób. Na zapytanie w sprawie możliwości udziału członków Rady w konferencji, odpowiedziało 35 członków Rady, z których 28 potwierdziło swój udział i zgłosiło dodatkowych 29 przedstawicieli towarzystw przez nich reprezentowanych. Z możliwości udziału w konferencji nieprezentowanych w Radzie towarzystw zamierza skorzystać 13 przedstawicieli.

Zaproszenia na konferencję będą rozsyłane przez Kancelarię Senatu RP. Przewiduje się zaproszenie do udziału w konferencji Ministra Edukacji i Nauki; Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego; przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich; przewodniczącego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk prof. Aleksandra Welfe i Prezesa Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprezesów Polskiej Akademii Nauk, dziekanów wydziałów PAN i przewodniczącego Rady Upowszechniania NaukiPAN.

W programie konferencji przewiduje się wygłoszenie 3 referatów:

prof. A. Grzywacz, mgr inż. T. Majsterkiewicz „Historia i funkcjonowanie towarzystw naukowych w Polsce”; prof. I. Hofman „Problemy towarzystw naukowych w świetle obowiązującego prawa”;

prof. Z. Kruszewski „Projekty nowelizacji ustaw regulujących status towarzystw naukowych”.

Proponuje się również wygłoszenie kilkuminutowych (5 – 10 minutowych) „głosów umówionych” przez przedstawicieli poszczególnych grup towarzystw naukowych, którzy przedstawiliby problemy danej grupy towarzystw. Proponuje się wygłoszenie 4 ”głosów umówionych”, w których przedstawione zostaną ogólne problemy związane z działalnością następujących grup towarzystw:

- towarzystwa ogólne i regionalne -prof. S. Kunikowski,

- towarzystwa w naukach społecznych i humanistycznych - prof. E. Mączyńska,

- towarzystwa w naukach medycznych - prof. Z. Czernicki,

- towarzystwa w naukach technicznych, ze stowarzyszeniami naukowo-technicznymi NOT prof. J. Barglik. Przewiduje się, że wygłoszenie 3 referatów zajmie 60-80 minut, a przedstawienie „głosów umówionych” ok. 40 minut. W programie konferencji po tych wystąpieniach przewidziana jest następnie dyskusja i odpowiedzi na pytania ze strony senatorów.

Prof. I. Hofman zaproponowała aby po części referatowej prowadzenie dalszej części obrad i dyskusję prowadziła, koordynowała ze strony Rady prof. A. Gronowska-Senger.

W wyniku dyskusji ustalono przedstawienie „głosu umówionego” przez prof. A. Mikułę, jako przedstawiciela grupy towarzystw działających w naukach biologicznych i rolniczych, a problemy towarzystw w naukach ścisłych i naukach o Ziemi przedstawić razem z problemami grupy towarzystw w naukach technicznych i stowarzyszeniach naukowo-technicznych NOT. Ustalono także, że niezbędne jest rozważenie przygotowania przez Radę projektu apelu, stanowiska, jakie mogliby przyjąć uczestnicy konferencji, którego wstępny projekt powinien być przygotowany do końca maja i przedyskutowany na zdalnym posiedzeniu Rady na dwa tygodnie lub tydzień przed konferencją.

Zgodnie z propozycją Prezydium Rady powołano 3 zespoły o roboczych nazwach:

  1. Zespół ds. aktualizacji wydanego w 2004 roku Słownika Towarzystw Naukowych i weryfikacji towarzystw w poszczególnych grupach,
  2. Zespół ds. rozwiązań prawnych dot. społecznego ruchu naukowego,
  3. Zespół ds. opracowania Strategii działania towarzystw naukowych i opracowania kryteriów uznawania "naukowości" towarzystw i stowarzyszeń.

Na przewodniczącego Zespołu ds. aktualizacji wydanego w 2004 roku Słownika Towarzystw Naukowych i weryfikacji towarzystw w poszczególnych grupach prof. Hofman zaproponowała prof. K. Walczaka, mając na uwadze Jego deklarację na zebraniu Rady w czasie Kongresu w Gdańsku. Do tego Zespołu akces na zebraniu Rady w czasie Kongresu w Gdańsku zgłosił także prof. J. Twardoń, a na poprzednim posiedzeniu Rady akces do tego typu prac zgłosiła Pani mgr inż. M. Borek-Daruk. Rolą Zespołu będzie także weryfikacja zgromadzonych przez sekretarza Rady adresów i wyegzekwowanie uaktualnionych haseł o działalność danego towarzystwa w latach 2004 -2022 i haseł od towarzystw, które nie były umieszczone w Słowniku w 2004 roku. Z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność prof. K. Walczaka ustalono, że sprawa powołania przewodniczącego tego Zespołu zostanie uzgodniona z zainteresowanym przez przewodniczącą Rady.

Na przewodniczącego Zespołu ds. rozwiązań prawnych dot. społecznego ruchu naukowego prof. Hofman zaproponowała prof. Z. Kruszewskiego, przewodniczącego Rady w 3 kadencjach, autora projektu Ustawy o towarzystwach naukowych złożonego do Sejmu w 2009 roku, przewodniczącego Zespołu ds. prac nad tymi rozwiązaniami w poprzedniej kadencji i włączenie do tego Zespołu prof. W. Iwańczaka, przedstawiciela Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, który zgodził się na udział w pracach tego Zespołu, zwracając uwagę, że w Zespole niezbędny jest także prawnik, specjalista od niuansów prawnych, które są ciągle zmieniane, prawnik rozumiejący materię prawną towarzystw. Ustosunkowując się do propozycji kierowania zespołem prof. Z. Kruszewski wyraził zgodę na kierowanie tymi pracami, wyrażając opinię, że dopiero po wypracowaniu przez Zespół zapisów dot. definicji związanych ze specyfiką działalności towarzystw naukowych i propozycji dot. rozwiązań zasad finansowania społecznego ruchu naukowego, niezbędna będzie konsultacja ze specjalistami prawnikami, możliwa jest konsultacja takiego projektu z Biurem Legislacyjnym Parlamentu.

Na przewodniczącego Zespołu ds. opracowania Strategii działania towarzystw naukowych i opracowania kryteriów uznawania "naukowości" towarzystw i stowarzyszeń, prof. I. Hofman zaproponowała prof. A. Grzywacza, mającego ogromne doświadczenie w pracach Rady, członka Rady od 2004 roku. Z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność prof. A. Grzywacza (wygłaszanie w tym samym czasie referatu na konferencji poza Warszawą) ustalono, że sprawa powołania przewodniczącego tego Zespołu zostanie przedstawiona na następnym posiedzeniu Rady.

 

Przeprowadzone zdalnie posiedzenie plenarne Rady w dniu 25 października 2023 r. poświęcono przyjęciu Regulaminu Rady Towarzystw Naukowych po uzupełnieniach Zespołu Prawnego PAN, ustaleniu programu uroczystego zebrania plenarnego Rady w dniu 15 listopada 2023 r. " 60-lecie Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego”, przedstawienie stanu realizacji prac Rady zaplanowanych na 2023 rok i dyskusji nad wstępnym programem prac Rady na 2024 rok.

Przyjęto zaakceptowany przez Zespół Prawny PAN Regulamin Rady zawierający wprowadzone zmiany, wynikające z dostosowania tego Regulaminu do uchwalonych przez Prezydium Polskiej Akademii Nauk, zapisów dot. zasad powoływania i funkcjonowania komitetów Polskiej Akademii Nauk dotyczących doprecyzowania trybu powoływania Rady, jej organów (m.in. pełnienie funkcji przewodniczącego przez dwie kolejne kadencje, możliwość zwrócenia się do Prezydium Akademii o skreślenie z listy członków Rady osoby niewykonującej bez usprawiedliwionej przyczyny swoich obowiązków), nie zmieniających przyjętego przez Radę na zebraniu plenarnym w dniu 8 marca 2023 r. merytorycznego zakresu prac Rady. Przyjęto, że będzie to regulamin obowiązujący w obecnej kadencji, zalecając jego przepracowania w okresie bieżącej kadencji, w zależności od sytuacji, jaka zaistnieje po ustaleniu przez nowe władze Ministerstwa Edukacji i Nauki rozwiązań dot. systemu nauki w Polski i usytuowania społecznego ruchu naukowego w tym systemie.

Prof. I. Hofman przedstawiając ustalony przez Prezydium Rady w dniu 28 września 2023 r. program uroczystego zebrania plenarnego Rady "60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego", zaplanowanego na 15 listopada 2023 r. w Sali Lustrzanej Pałacu Staszica, poinformowała uczestników zebrania, że planuje się zorganizowanie posiedzenia, jako uroczyste podsumowanie 60-letniej działalności Rady, z wystąpieniami zaproszonych władz Polskiej Akademii Nauk, zaproszonych gości, wyróżnieniem zasłużonych, wieloletnich członków Rady, zaproszeniem członków Rady z poprzednich kadencji, z wygłoszeniem 2 referatów: 1. „Historia i wkład Rady Towarzystw Naukowych/Polskiej Akademii Nauk w rozwój społecznego ruchu naukowego”, który byłby skróconą wersją referatu wygłoszonego przez profesora A. Grzywacza w Senacie RP, 2. referat przewodniczącej Rady „Współczesne znaczenie społecznego ruchu naukowego, aktualne zadania i jego miejsce w systemie nauki w Polsce”. Uzgodniono, że prof. Z. Kruszewski wygłosi trzeci referat o roboczym tytule: „Projekt ustawy regulującej status towarzystw naukowych”. Zaproszenia do udziału w uroczystym zebraniu zostały rozesłane do 42 osób, w tym do Prezesa i wiceprezesów Polskiej Akademii Nauk, prezesa Polskiej Akademii Umiejętności, przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich; przewodniczącego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dziekanów wydziałów Polskiej Akademii Nauk, przewodniczących komitetów problemowych przy Prezydium PAN, rektorów kilkunastu uczelni wyższych (m. in. Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytet Jagielloński, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie), członków Rady z poprzednich kadencji. Zaproszenia przesłano również do mediów Radio TOK FM i Forum Akademickie.

Prof. I. Hofman poinformowała uczestników zebrania, że poza przygotowaniem 3 zebrań plenarnych i konferencji w Senacie prowadzone są prace nad aktualizacją wydanego w 2024 roku „Słownika Towarzystw Naukowych”.

Przewodniczący „Zespołu ds. aktualizacji wydanego w 2004 roku Słownika Towarzystw Naukowych i weryfikacji towarzystw w poszczególnych grupach” przedstawił zebranym informację o wydanym przez Bibliotekę PAN w Warszawie Słowniku „Towarzystwa aktualnie działające w Polsce” oraz informację o podjętych przez Zespół pracach, w ramach których: ustalono strukturę i zasady przygotowywania haseł, wprowadzając drobną korektę do haseł zamieszczonych w „Słowniku Towarzystw Naukowych” z 2004 roku, część członków Zespołu, wspólnie z pracownikami Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i pracownikami naukowymi Instytutu Interdyscyplinarnych Badań Historycznych Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta S. Wojciechowskiego podjęło działania związane z nawiązaniem kontaktów z towarzystwami i stowarzyszeniami działającymi w poszczególnych grupach nauk, wykorzystując dane adresowe i teksty (w edytowalnej wersji Word) zamieszczone w „Słowniku Towarzystw Naukowych” z 2004 roku, przesłane przez sekretarza Rady. Dotychczas otrzymano ponad 20 nowych haseł, najwięcej w grupie towarzystw medycznych, dzięki aktywności i zaangażowaniu prof. Z. Czernickiego i prof. A. Gronowskiej-Senger, dalsze prace związane z kontaktami z towarzystwami będą prowadzone przez Zespół i pracowników Instytutu Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta S. Wojciechowskiego, niezbędne jest znalezienie w następnym roku środków na wydanie drukiem Słownika.

W dyskusji podkreślano, że należałoby zachować ostrożność przy zaliczaniu nowych towarzystw i stowarzyszeń do towarzystw naukowych, zamieszczanie haseł nowych towarzystw na stronie internetowej może mieć miejsce dopiero po uwzględnieniu ustalonych przez Radę kryteriów naukowości oraz decyzji Rady zaliczającej dane towarzystwo do grupy towarzystw naukowych. Ustalono, że kierujący Zespołem prof. K. Walczak przygotuje harmonogram prac nad Słownikiem oraz zasady przygotowania haseł, a członkowie Zespołu włączą się w uaktualnienie adresów towarzystw w reprezentowanej grupie towarzystw. Gotowość do udziału w pracach Zespołu zgłosiły: dr hab. prof. UW Agnieszka Budzyńska-Daca, dr hab. prof. ISl PAN Anna Engelking, prof. dr hab. Anna Mikuła.

W wyniku dyskusji zaakceptowano ujęcie w projekcie programu prac Rady na 2024 rok: kontynuację działań związanych z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych, podjęcie prac nad ustaleniem kryteriów uznawania towarzystw i stowarzyszeń za naukowe, z weryfikacją aktualnego wykazu towarzystw i stowarzyszeń naukowych, kontynuację prac nad aktualizacją publikacji „Słownik Towarzystw Naukowych – Towarzystwa aktualnie działające w Polsce” z 2004 roku, podjęcie prac nad raportem/ekspertyzą dot.  stanu społecznego ruchu naukowego, wydanie publikacji „"60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego”, organizację zebrania plenarnego Rady nt. „Rola towarzystw regionalnych w rozwoju społeczno-gospodarczym regionów” – Włocławek, początek czerwca 2024 r. i organizację, wspólnie z NOT, zebrania plenarnego Rady nt. „Współdziałanie Rady Towarzystw Naukowych z istniejącymi strukturami koordynacji działalności poszczególnych kategorii społecznego ruchu naukowego”.

               

               W uroczystym zebraniu plenarnym Rady w dniu 15 listopada 2023 r. "60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego" po otwarciu, wystąpieniach zaproszonych gości i wręczeniu listów gratulacyjnych wieloletnim członkom Rady, przedstawiono 3 referaty omawiające „Historię i wkład Rady Towarzystw Naukowych PAN w rozwój społecznego ruchu naukowego”, „Problemy towarzystw naukowych w świetle obowiązującego prawa” i „Projekt ustawy regulującej status towarzystw naukowych”.

Prof. I. Hofman otwierając uroczyste zebranie powitała, w imieniu Rady, wiceprezesa Polskiej Akademii czł. rzecz. PAN Aleksandra Welfe, wiceprezeskę Polskiej Akademii czł. koresp. PAN Mirosławę Ostrowska, wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk poprzedniej kadencji czł. koresp. PAN Romualda Zabielskiego, przedstawicieli uczelni wyższych: prof. dr hab. n. med. Tomasza Grodzickiego - prorektora ds. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, prof. dr hab. Zygmunta Lalaka - prorektora ds. Badań Uniwersytetu Warszawskiego, prof. dr hab. n. med. Piotra Pruszczyka - prorektora ds. Nauki i Transferu Technologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ks. prof. dr hab. Sławomira Soczyńskiego - dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, przedstawicieli komitetów problemowych przy Prezydium PAN: prof. dr hab. Piotra Głowackiego - przewodniczącego Komitetu Badań Polarnych PAN, prof. dr hab. Dorotę Chwieduk - członkinię Prezydium Komitetu Problemów Energetyki PAN, dyrektora Gabinetu Prezesa PAN Mieczysława Grabałowskiego, członków i członkinie Rady poprzednich kadencji: dr hab. prof. AMP Andrzeja Kansy – Akademia Mazowiecka w Płocku, Towarzystwo Naukowe Płockie, prof. dr hab. Joannę Madalińską-Michalak – Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, prof. dr hab. Helenę E. Makulską-Nowak – Polskie Towarzystwo Farmakologiczne, prof. dr hab. Leszka Sirko – Polskie Towarzystwo Fizyczne, mgr Elżbietę Kujawską - Biuro Doskonałości Naukowej oraz przedstawicielkę mediów red. Karolinę Głowacką – Radio TOK FM .

Wiceprezes Polskiej Akademii czł. rzecz. PAN Aleksander Welfe dziękując za zaproszenie zwrócił uwagę na społeczny charakter działalności towarzystw naukowych i przedstawicieli towarzystw w Radzie, podkreślając, że rola społecznego ruchu naukowego jest nie do przecenienia. Środowisko naukowe jest zawsze gotowe do pracy pro publico bono, a postrzegany obecnie mniejszy udział młodego pokolenia naukowców w pracach towarzystw jest przejściowy i wynika z obecnych uregulowań prawnych dot. nieuwzględnienia działalności w towarzystwach w awansach naukowych. Nawiązując do swojego członkostwa w Łódzkim Towarzystwie Naukowym podkreślił, że członkostwo w renomowanym towarzystwie naukowym zawsze było, jest i będzie szczególnym wyróżnieniem. Nawiązując do udziału w konferencji w Senacie, gdzie przedstawiciele towarzystw przedstawili szereg wniosków i postulatów dot. poprawy sytuacji społecznego ruchu naukowego, wyraził przekonanie, że przygotowany przez Radę projekt ustawy o towarzystwach naukowych powinien być jak najszybciej procedowany w Sejmie. W przekazanym przewodniczącej Rady liście gratulacyjnym z okazji 60.lecia działalności Rady Towarzystw Naukowych podkreśla, że Jubileusz jest okazją nie tylko do spojrzenia na historię i tradycję, ale także zobowiązaniem do określenia roli towarzystw naukowych w kształtowaniu współczesnej i przyszłej nauki, a działania Rady tworzą mosty łączące światy nauki i pasji społecznego ruchu naukowego.

Profesor Elżbieta Mączyńska, honorowy Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, przekazując list gratulacyjny w imieniu Prezesa PTE profesora Mariana Goryni i własnym, podkreśliła, że środowisko ekonomistów polskich zrzeszonych w PTE, gratuluje Jubileuszu i dziękuje za działalność Rady wspierającą aktywność towarzystw naukowych i przeciwstawianie się barierom. W przekazanym liście autorzy, poza gratulacjami, piszą: „Jesteśmy niezwykle wdzięczni za to, że podstawowy cel statutowy naszego Towarzystwa – upowszechnianie wiedzy ekonomicznej, dzięki Państwa aktywności i inicjatywom możemy realizować w lepszy, skuteczniejszy sposób.

                Dyrektor Gabinetu Prezesa M. Grabianowski, wspólnie z wiceprezesem PAN czł. rzecz. PAN A. Welfe, wręczyli członkom Rady listy gratulacyjne od Prezesa Polskiej Akademii Nauk za wieloletni udział w pracach Rady. Listy gratulacyjne otrzymali:

- dr hab. prof. WSEZ Ewa Górska, członkini Rady w kadencjach 2011-2014, 2015-2018, 2019-2022 i w bieżącej kadencji 2023-2026, jako przedstawicielka PT Ergonomicznego,

- prof. dr hab. Anna Gronowska-Senger członkini Rady nieprzerwanie przez 5 kadencji, od 2007 roku do chwili obecnej , członkini Prezydium Rady w kadencji 2007-2010, wiceprzewodnicząca Rady w kadencjach 2011-2014 i 2015-2018, członkini Rady w kadencji 2019-2022, członkini Prezydium Rady w obecnej kadencji 2023-2026, jako przedstawicielka PT Nauk Żywieniowych,

- prof. dr hab. czł. rzecz. PAN Andrzej Grzywacz, działa w Radzie przez 7 kadencji, od 1996 roku do chwili obecnej, członek Rady w kadencjach 1996-1998 i 1999-2002, jako przedstawiciel PT Leśnego i Wydziału V PAN – Nauk Rolniczych i Leśnych, wiceprzewodniczący Rady w kadencjach 2003-2006 i 2007-2010, jako przedstawiciel PT Leśnego i Wydziału V PAN, członek Prezydium Rady w kadencjach 2015-2018, 2019-2022 i 2023-2026, jako przedstawiciel PT Leśnego,

- prof. dr hab. n. med. Marek Kowalczyk, działał nieprzerwanie w Radzie od 2007 do 2019 roku, członek Rady w kadencji 2007-2010 i wiceprzewodniczący Rady w kadencji 2011-2014, jako przedstawiciel PT , armakologicznego, wiceprzewodniczący Rady w kadencji 2015-2018 i członek Rady w kadencji 2019-2022, jako przedstawiciel Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

- prof. dr hab. inż. Zbigniew Kruszewski działa w Radzie od 2003 roku, w kadencji 2003-2006 był członkiem Rady, jako przedstawiciel Towarzystwa Naukowego Płockiego, w latach 2007-2018, przez 3 kadencje w latach 2007-2020, 2011-2014 i 2015-2018, jako jedyny w historii Rady, był przewodniczącym Rady, w kadencji 2019-2002 był członkiem Prezydium Rady, w bieżącej kadencji 2023-2026 jest wiceprzewodniczącym Rady, jako przedstawiciel TN Płockiego.

- dr hab. prof. KSW Stanisław Kunikowski jest członkiem Rady nieprzerwanie przez 5 kadencji, od 2007 roku do chwili obecnej, członek Rady w kadencjach 2007-2010, 2011-2014, 2015-2018, członek Prezydium Rady w kadencji 2019-2022 i w obecnej kadencji 2023-2026, jako przedstawiciel Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, .

- mgr inż. Tadeusz Majsterkiewicz, sekretarz Rady w 8 kadencjach, nieprzerwanie od 1996 roku do chwili obecnej, b. naczelnik w Biurze Prezydialnym i Gabinecie Prezesa PAN,

- prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska działa w Radzie nieprzerwanie przez 6 kadencji od 2003 roku, członkini Rady w kadencjach 1999-2002 i 2007-2010, członkini Prezydium Rady w kadencji 2011-14 oraz członkini Rady w kadencjach 2015-2018, 2019-2022 i 2023-2026, jako przedstawicielka PT Ekonomicznego, pełniąca funkcję Prezesa PTE, obecnie Honorowy Prezes PTE,  

- dr hab. prof. UJ Diana Pietruch-Reizes jest członkinią Rady nieprzerwanie przez 5 kadencji, od 2007 roku do chwili obecnej, członkini Rady w kadencji 2007-2010, członkini Prezydium Rady w kadencjach 2011-2014 i 2015-2018, członkini Rady w kadencji 2019-2022 i w obecnej kadencji 2023-2026, jako przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Informacji.

Gratulując wyróżnień prof. I. Hofman podkreśliła, że są one dowodem docenienia wkładu poszczególnych osób w prace i dorobek Rady, którą tworzą ludzie, a ludzie tworzą historię. Dziękując wszystkim członkom Rady obecnej i poprzedniej kadencji za współpracę i zaufanie, jakim została obdarzona przy wyborze na przewodniczącą na drugą kadencję,. poinformowała zebranych, że wpłynęły także listy gratulacyjne od innych instytucji.

W liście Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju przy Prezydium PAN przewodniczący prof. dr hab. Tomasz Komornicki składając gratulacje z okazji 60-lecia podkreślił bardzo dobrą dbałość Rady, jako interdyscyplinarnego komitetu problemowego PAN, o stabilne funkcjonowanie w zmieniającym się otoczeniu prawnym i gospodarczym towarzystw i stowarzyszeń naukowych, będących niezależnymi ośrodkami formułowania użytecznej społecznie myśli naukowej. Rada stanowi doskonałą platformę współpracy zróżnicowanych towarzystw i stowarzyszeń naukowych przyczynia się do transferu wiedzy, popularyzacji nauki oraz inicjowania współpracy wielu środowisk, w tym współpracy przedstawicieli nauki ze światem praktyki oraz z jednostkami administracji rządowej i samorządowej. Nie do przecenienia jest też rola towarzystw naukowych w zakresie integracji środowisk uniwersyteckich i nauczycieli poziomu podstawowego i ponadpodstawowego.  

W liście gratulacyjnym rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej prof. dr hab. Radosław Dobrowolski przekazuje w imieniu własnymi i całej społeczności akademickiej UMCS wyrazy uznania za wieloletnie zaangażowanie Rady w dzieło podnoszenia poziomu wiedzy społeczeństwa, rozpowszechnianie osiągnięć polskiej nauki oraz kształtowanie szacunku do wiedzy, życząc aby jubileusz stał się inspiracją do realizacji dalszych ambitnych planów o zamierzeń w dziedzinie nauki oraz upowszechniania polskiej nauki. Podkreśla także ogromne znaczenie i dorobek towarzystw naukowych – zarówno ze względu na ich wkład w rozwój i popularyzację polskiej nauki i kultury, jak też znaczenie ich działalności podczas zaborów, kiedy stanowiły jedyną formę polskich instytucji naukowych i kulturalnych, pozwalając przetrwać polskiej nauce, które odegrały doniosłą rolę w kształtowaniu polskiej państwowości i tożsamości narodowej Polaków.

 

                W wygłoszonym referacie „Historia i wkład Rady Towarzystw Naukowych PAN w rozwój społecznego ruchu naukowego” (prof. dr hab. Andrzej Grzywacz, mgr inż. Tadeusz Majsterkiewicz) przedstawiono krótki zarys historii początków społecznego ruchu naukowego od I polowy XIV wieku, od działającego w Krakowie w latach 1489-1491 Sodalitas Litteraria Vistulana, pierwszego towarzystwa zrzeszającego uczonych, poprzez towarzystwa powstałe i działające w Polsce w XVIII wieku, 20 najstarszych działających współcześnie, kolejne towarzystwa powstałe do I dekady XXI wieku, z liczbą towarzystw funkcjonujących w poszczególnych okresach, rolę i wkład Polskiej Akademii Nauk w rozwój społecznego ruchu naukowego od momentu jej utworzenia w 1952 roku oraz działalność utworzonej w 1963 roku Rady Towarzystw Naukowych i Upowszechniania Nauki z przedstawieniem listy członków działających w Radzie ponad 10 lat.

                W syntetycznej formie przedstawiono dzieje Polskiej Akademii Umiejętności (jako towarzystwa ogólnego) i Polskiego Towarzystwa Leśnego (jako towarzystwa specjalistycznego).

               

Przedstawiono liczbę towarzystw w Polsce w poszczególnych okresach

 

Lata

Grupy towarzystw

Ogólne

Specjalistyczne

Naukowo-techniczne

Łącznie

do 1918

8

45

5

58

     1939

22

123

17

162

     1975

33

112

20

165

     1981

34

151

20

205

     1989

39

186

25

250

     2010

38

245

27

312

Współcześnie

38

264

36

348

W przedstawionej działalności utworzonej w 1963 roku Rady Towarzystw Naukowych i Upowszechniania Nauki PAN, scharakteryzowano najważniejsze prace Rady, wymieniono organizowane konferencje naukowe, w tym 3 kongresy towarzystw naukowych i uchwały tych kongresów, publikacje Rady i analizę członków działających w Radzie, reprezentantów poszczególnych grup towarzystw oraz listę członków Rady działających w Radzie ponad 15 lat:  

- Gerard Labuda – prof. nauk historycznych, czł. rzecz. PAN, wiceprezes PAN, przedstawiciel Poznańskiego TPN, przedstawiciel PAU (33 lata).

- Jerzy Majkowski – prof. nauk medycznych, przedstawiciel Zrzeszenia Polskich Towarzystw Medycznych, Federacji Polskich Towarzystw Medycznych (32 lata),

- Julian Ławrynowicz – prof. nauk matematycznych, przedstawiciel Łódzkiego TN (31 lat),

- Edward Hałoń – mgr filozofii, dyrektor Biura Społecznej Działalności Naukowej PAN, wicedyrektor Centrum Upowszechniania Nauki PAN (28 lat),

- Tadeusz Majsterkiewicz – mgr inż., naczelnik w Biurze Prezydialnym i w Gabinecie Prezesa PAN, sekretarz Rady TN (28 lat),

- Bolesław Górnicki – prof. nauk medycznych, przedstawiciel PT Pediatrycznego oraz Zrzeszenia Polskich Towarzystw Medycznych (27 lat),

- Cezary W. Korczak - doc. dr hab. nauk medycznych, przedstawiciel PT Higienicznego (25 lat),

- Andrzej Grzywacz – prof. nauk leśnych, czł. rzecz. PAN, przedstawiciel PT Leśnego, przedstawiciel Wydziału Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych PAN (24 lata),

- Andrzej Paszkiewicz – dr inż., przedstawiciel Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych oraz Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT (23 lata),

- Andrzej Zbierski – prof. nauk archeologicznych, przedstawiciel Gdańskiego TN (22 lata),

- Zbigniew Kruszewski – prof. nauk technicznych, senator i poseł RP, przedstawiciel Płockiego TN (21 lat),

- Elżbieta Mączyńska – prof. nauk ekonomicznych, przedstawicielka PT Ekonomicznego (21 lat),

- Anna Gronowska-Senger – prof. nauk przyrodniczych, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych (17 lat),

- Stanisław Kunikowski – dr hab. nauk humanistycznych, prof. KSW, przedstawiciel Włocławskiego Towarzystwa Naukowego (17 lat),

- Diana Pietruch-Reizes Diana - dr hab. nauk humanistycznych, prof. UJ, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Informacji Naukowej (17 lat),

- Marek Kowalczyk – prof. nauk medycznych, przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (16 lat),

- Ewa Górska – dr hab. nauk ekonomicznych, prof. WSEZ. przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego (13 lat).

                Przedstawiono także listę przewodniczących Rady w jej 60-letniej historii, wśród których najdłużej tę funkcję, przez 3 kolejne kadencje, pełnił profesor Z. Kruszewski.

                W referacie „Problemy towarzystw naukowych w świetle obowiązującego prawa” prof. I. Hofman) scharakteryzowała akty prawne dot. systemu nauki w Polsce, jej struktur i finansowania oraz akty prawne w oparciu, o które działają towarzystwa i stowarzyszenia naukowe (ustawa z 1989 roku „Prawo o stowarzyszeniach /Dz.U. nr 79 poz. 855 z 2001 roku z późniejszymi zmianami/), a także zmiany rozwiązań prawnych na podstawie których funkcjonuje Rada Towarzystw Naukowych. Podkreśliła, że pomimo dużego znaczenia i wielu zasług dla polskiej nauki i narodowego dziedzictwa, towarzystwa naukowe nie zajmują należnego miejsca w polityce naukowej państwa. Brakuje bowiem systemowych rozwiązań, które zapewniłyby przetrwanie społecznego ruchu naukowego i jego ponadczasowego dorobku zawartego w publikacjach oraz w materialnych pomnikach, takich jak biblioteki, archiwa czy muzea.

Przedstawiła działania Rady związane ze staraniami o prawne uregulowanie statusu towarzystw naukowych, w tym uchwały 3 kongresów towarzystw naukowych I - 2013 r. w Warszawie, II – 2018 r. w Poznaniu i III – 2022 r. w Gdańsku) oraz przedstawiane władzom Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego od kilkunastu lat postulaty, wskazując na brak efektów tego dialogu. Referentka podkreśliła, że wiele uwag formułowanych na konferencjach, kongresach i spotkaniach przez przedstawicieli wszystkich rodzajów towarzystw dotyczyło kryteriów naukowości, które powinny być podstawą oceny ich działalności jako podmiotów polityki naukowej. Problem ten został ujęty w różnych stanowiskach Rady i w projekcie ustawy o towarzystwach naukowych i w obecnej sytuacji powinno to być priorytetowe zadania w pracach Rady. Towarzystwa naukowe wywiązują się ze swoich zadań statutowych, wydając czasopisma indeksowane w bazach międzynarodowych, publikacje i materiały konferencyjne dystrybuowane w międzynarodowym środowisku specjalistów, tworząc sieci badawcze i federacje towarzystw sprzyjające umiędzynarodowieniu, inicjując projekty badawcze o walorach aplikacyjnych, utrzymując zbiory archiwalne i biblioteki o kapitalnym znaczeniu dla nauki europejskiej. Tym samym spełniają kryteria ustawowe charakteryzujące podmioty naukowe. Wypracowane w latach poprzednich kryteria naukowości muszą być ponownie przeanalizowane i dostosowane do obecnych rozwiązań prawnych dot. polskiej nauki, w szczególności należy podjąć działania dla uwzględnienia towarzystw w grupie podmiotów naukowych. W konsekwencji nieuznawania podmiotowości towarzystw w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, towarzystwa nie występują w przepisach dotyczących ewaluacji jakości kształcenia, ewaluacji szkół doktorskich i ewaluacji jakości działalności naukowej, co stanowi pewien dysonans

Towarzystwa i jednostki naukowe krytycznie odnoszą się do wykazów punktowanych czasopism i wydawnictw optując za wypracowaniem kryteriów ich oceny z uwzględnieniem m.in. prestiżu środowiskowego. Można też przyjąć, że deprecjonowanie towarzystw naukowych odbywa się także na poziomie oceny pracowników naukowych, którzy nie otrzymują (lub otrzymują niewielką) punktację w karcie okresowej oceny pracownika za działalność na tym polu. Problemy towarzystw naukowych mają podłoże formalno – prawne i wymiar materialny oraz symboliczny. Projekt ustawy o stowarzyszeniach, przygotowany przez RTN, odnosi się przede wszystkim do kwestii prawnych i materialnych, w tym definicji, klasyfikacji, funkcji i towarzystw, zwłaszcza w kontekście koniecznego uregulowania zasad tworzenia federacji towarzystw, włączaniu działalności naukowej lub popularyzującej naukę w obszary aktywności towarzystw, fundacji i stowarzyszeń komercyjnych.

                Poważnym problemem jest również niedoszacowanie liczby aktualnie działających towarzystw, których rejestru nikt obecnie nie prowadzi. Dotychczasowe działania Rady określenia tego stanu na podstawie Ankiet nie przyniosło spodziewanego efektu. Nadzieje na ustalenie tego stanu stwarzają prace Zespołu powołanego dla uaktualnienia wydanego w 2004 roku Słownika -Towarzystwa działające w Polsce i włączeniu się w te prace wszystkich członków Rady. W organizowanych przez Radę otwartych konferencjach i kongresach uczestniczy grupa przedstawicieli wąskiej grupy towarzystw, członkowie Rady powinni podjąć działania promujące działalność Rady w innych towarzystwach, należy podjąć starania aby ambasadorem projektu ustawy stały się PAU i TNW. Należy też zaktywizować współpracę i komunikację między towarzystwami Najważniejszymi zadaniami Rady w najbliższych latach powinno stać się zdiagnozowanie stanu społecznego ruchu naukowego i podjęcie działań dla przywrócenia prestiżu towarzystw naukowych sprzed 1990 roku.

 

                Prof. Z. Kruszewski w referacie: „Projekt ustawy regulującej status towarzystw naukowych” przedstawił rolę towarzystw naukowych dla społeczeństwa obywatelskiego i gospodarki oraz potrzebę uregulowań prawnych ich statusu.

Powstałe najstarsze towarzystwa naukowe (Królewskie Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk powstałe w 1800 r., założone w 1815 r. Towarzystwo Naukowe w Krakowie, w 1818 r. Towarzystwo Naukowe w Lublinie i w 1820 roku Towarzystwo Naukowe w Płocku) po upadku Królestwa Polskiego zostały zlikwidowane lub zaprzestały funkcjonowania na początku lat 30. na początku XIX wieku. Powstanie tych towarzystw, a następnie odrodzenie stanowiło niezbędną wartość dla narodu, jego historii, tradycji, przetrwania języka polskiego, tożsamości, a także potrzeby pielęgnacji polskiego wkładu w rozwój nauki i kultury. Odegrały one ogromną rolę w budowaniu nauki i kultury w Polsce odrodzonej.    

Prof. A. Białas, b. prezes Polskiej Akademii Umiejętności podczas otwarcia II Kongresu Towarzystw Naukowych w Poznaniu w 2018 roku stwierdził: „paradoksem jest, że niezwykle zasłużone dla sprawy niepodległości towarzystwa naukowe, jako żywe pomniki wytrwałej walki Polaków o tożsamość narodową, nie są otoczone opieką i nie są traktowane jak prawdziwy skarb narodowy, który cudem udało się ocalić od pożogi. Niezbędne jest więc kontynuowanie działań w sprawie ustalenia rozwiązań prawnych pozwalających na finansowanie towarzystw.”

Nawiązując do referatu prof. M. Kleibera, b. Prezesa Polskiej Akademii Nauk na inauguracji roku akademickiego na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, który mało optymistycznie przedstawił wizję rozwoju, w tym naukowego, naszego kraju, referent wskazał na dynamiczny rozwój nauki w świecie i odstawanie polskiej nauki od nauki w krajach zachodnich. Wskazał, że z raportu „Nauka i szkolnictwo wyższe a produkt krajowy brutto, przygotowanego z inicjatywy Konferencji Rektorów Uczelni Ekonomicznych w 2023 roku wynika, że każda zainwestowana w naukę złotówka daje efekt między ok. 8 a 13 zł wyższego PKB.

Władze państwowe traktują towarzystwa naukowe jako organizacje prywatne, które same mają troszczyć się o swój los, zawsze były nieprzychylna społecznemu ruchowi: zaborcy zamykali, w stanie wojennym 1981 r. zawieszali, a w ostatnich latach zagładzają towarzystwa. Towarzystwa naukowe są często kustoszami dóbr kultury. Prowadzą biblioteki, muzea, archiwa. Obecnie w Polsce jest tylko 14 sztuk księgi „O obrotach ciał niebieskich” Mikołaja Kopernika z pierwszego wydania w Norymberdze 1543 r.. Dwie z nich należą do towarzystw: Towarzystwa Naukowego Płockiego oraz Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Organizacje te nie otrzymują na ich utrzymanie żadnego wsparcia ze strony państwa. Pozostałe sztuki są w bibliotekach utrzymywanych przez budżet państwa. W Polsce zarejestrowanych jest ok. 138 tysięcy organizacji społecznych, w tym 107 tysięcy stowarzyszeń i 31 tysięcy fundacji. Główny Urząd Statystyczny szacuje, że ok. pięćdziesiąt procent jest z nich aktywnych, co daje ok. 70 tysięcy funkcjonujących organizacji społecznych. W grupie tej jest ok. 350 towarzystw naukowych, które stanowią znikomą część stowarzyszeń zarejestrowanych pod Ustawą o stowarzyszeniach. Społeczny ruch naukowy został sprowadzony w Polsce po 1989 roku na margines zasad prawnych. Analiza ustaw i rozporządzeń wskazuje, że towarzystwa naukowe w Polsce nie są bytem prawnym. Ostrości nabrało to zagadnienie po 1989 roku, kiedy zmieniono prawo o stowarzyszeniach. Szczególnego znaczenia problem ten nabrał, gdy ustawa o Polskiej Akademii Nauk zniosła afiliację i finansowanie towarzystw naukowych przez Akademię. W oparciu o dotychczasowe opracowania powstałe w Radzie Towarzystw Naukowych PAN i własne doświadczenia przygotowano całościowy projekt „Ustawy o towarzystwach naukowych”.

W rozwiązaniach szczegółowych projektu wprowadzono definicję towarzystwa naukowego, której treść wiele lat modyfikowano. Projekt m. in. określa rolę i zadania społecznego ruchu naukowego w systemie nauki polskiej, rangę społeczną, zasadnicze kierunki działania, warunki działalności towarzystw naukowych, w tym zasady ich finansowania oraz zasady powoływania i funkcjonowania oraz zakres uprawnień i obowiązków ogólnopolskiej - Rady Towarzystw Naukowych.

Przedstawiona w projekcie Rada Towarzystw Naukowych, nie jest organem zwierzchnim towarzystw naukowych, a jedynie instytucją, która podejmuje uchwałę o nadaniu danemu stowarzyszeniu statusu towarzystwa naukowego. Projekt nie narusza autonomii ani suwerenności poszczególnych towarzystw naukowych. Wskazuje on jedynie, jaka jest możliwość zakwalifikowania danego stowarzyszenia ze zbioru stowarzyszeń ogólnych do zbioru towarzystw naukowych. Projektowana ustawa zakłada możliwość dostępu towarzystw naukowych do środków publicznych na rozwój i popularyzację nauki, określa drogi dofinansowywania działalności towarzystw naukowych ze środków publicznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

              

                Otwierając dyskusję prof. I. Hofman zwróciła uwagę, że ostatnie wybory stworzyły szansę uchwalenia ustawy o towarzystwach naukowych, której projekt już w 2009 roku przesłano do Sejmu z poparciem władz Akademii i szeregu instytucji działających w sferze nauki m. in. KRASP, FSNT NOT, uczelni wyższych i kilkudziesięciu towarzystw. Również składane ministrowi J. Gowinowi kolejne wersje tego projektu dotychczas nie przyniosły efektu. Podjęte zostaną starania o wydanie drukiem przedstawionych w czasie uroczystego zebrania referatów wraz z innymi opracowaniami dot. działalności Rady w okresie 60-lecia jej działalności.

                W dyskusji m. in. zwrócono uwagę, że poziom wydatków z budżetu państwa na finansowanie polskiej nauki jest jednym z najniższych w Europie i jego pozostawienie na dotychczasowym poziomie nie stwarza nadziei na zlikwidowanie dystansu jaki dzieli polską naukę od nauki światowej, istniejące obecnie w środowisku naukowym podziały na subdyscypliny i dziedziny wiedzy utrudnia wzajemne zrozumienie i kontakty w towarzystwach wielodyscyplinowych, a często również w towarzystwach specjalistycznych, należałoby, wzorem pierwszego towarzystwa Sodalitas Litteraria Vistulana zrzeszającego uczonych, artystów i szeroko ujmując miłośników nauki, rozważyć organizację wspólnych spotkań dla zacieśnienia zrozumienia zagadnień innych dziedzin nauki, aktualna zła sytuacja polskiej nauki jest prawdą oczywistą, ale należałoby rozważyć organizację seminarium dla rozważenia jakie należałoby podjąć działania dla przywrócenia towarzystwom roli czwartego pionu nauki polskiej i przełamania barier, uprzedzeń oraz zmiany stanowiska władz państwowych w stosunku do społecznego ruchu naukowego, istnienie i osiągnięcia Rady Towarzystw Naukowych PAN, w świetle przedstawionych w referatach uwarunkowań należy traktować niemalże w kategorii „cudu:”, ale było i jest to możliwe dzięki zaangażowaniu wybitnych naukowców i działaczy społecznego ruchu naukowego, wymienionych w referatach, należy w przyszłości zadbać o zaistnienie Rady i problematyki społecznego ruchu naukowego w mediach i rozważyć przekazanie problemów towarzystw naukowych do Rady Nauki przy Prezydencie RP i zainteresować tę Radę działaniami Rady Towarzystw Naukowych, rozwój współczesnej nauki w dużej mierze jest uzależniony od dobrej komunikacji, współpracy między instytutami naukowym, uczelniami i innymi jednostkami naukowymi, w której winny również uczestniczyć i mieć wpływ na rozwiązania towarzystwa naukowe i komitety naukowe Polskiej Akademii Nauk, w obecnej rzeczywistości rozwój polskiej nauki jest w przeważającym stopniu uzależniony od dobrej komunikacji z politykami, przy wszelkich spotkaniach z politykami należy ich namawiać do uwzględnienia nauki w polityce państwa, wykazując uzależnienie rozwoju społeczeństwa i kraju od nakładów na naukę.

W roboczym zebraniu Rady, poświęconym przyjęciu projektu planu prac Rady na 2024 i podsumowaniu uroczystego zebrania Rady m. in. podkreślono przedstawienie w dobrze dobranych referatach historię Rady Towarzystw Naukowych i jej działalność na rzecz przywrócenia towarzystwom naukowym roli czwartego pionu nauki polskiej, historii towarzystw i działalności Rady oraz aktualnej sytuacji prawnej społecznego ruchu naukowego, działań Rady mających na celu prawne uregulowanie statusu towarzystw i zasad ich finansowania, podkreślano, że w referatach we właściwy sposób przedstawiono czynniki aktualnie ograniczające rozwój społecznego ruchu naukowego i działalność towarzystw, które niejednokrotnie zmuszone są zawiesić swoją działalność, lub nawet prowadzą do ich likwidacji, postulowano rozważenie przygotowania przenośnej wystawy obrazującej na plakatach, bannerach historię towarzystw i historię Rady, z pokazaniem najważniejszych prac – memoriałów, kongresów, konferencji, wydawnictw i udziału w tych pracach najwybitniejszych ludzi polskiej nauki, podkreślano także wagę i konieczność pilnego określenia kryteriów naukowości towarzystw, zwracając uwagę, że sprawa ta powinna być jednym z priorytetów działań Rady w 2024 roku.

W roku sprawozdawczym odbyły się 3 posiedzenia Prezydium Rady w dniu 7 lutego 2023 r. w składzie z poprzedniej kadencji oraz w składzie powołanym na obecna kadencję w dniu 19 kwietnia 2023 r. i w dniu 28 września 2023 r.

Odbyte w dniu 7 lutego 2023 r. Prezydium Rady w składzie z poprzedniej kadencji poświęcono ustaleniu podziału ustalonych dla Rady Towarzystw Naukowych, przez Prezydium PAN, 35 miejsc między poszczególne grupy towarzystw naukowych i rozpatrzeniu propozycji trybu wyboru kandydatów do Rady na okres kadencji 2023 – 2026 i dokonano wyboru 17 osób zgłaszanych Prezesowi PAN przez ustępujące Prezydium Rady i przedstawiono kandydatury 30 osób zgłoszonych przez towarzystwa naukowe do wyboru 18 członków Rady przez Prezydium PAN. Rozpatrzono wstępne propozycję działań Rady w 2023 roku.

Odbyte w dniu 19 kwietnia 2023 r. zebranie Prezydium Rady poświęcono przedyskutowaniu założeń organizacyjnych, zaplanowanej na 14 czerwca 2023 r. konferencji o roboczym tytule „Stan i funkcjonowanie towarzystw naukowych. 60-lecie Rady Towarzystw Naukowych”, mającej się odbyć w Senacie RP. Ustalono zaproszenie prezesów Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności, Akademii Kopernikańskiej, przewodniczego KRASP, Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, ministra Edukacji i Nauki, inicjatora tej konferencji w Senacie wicemarszałka Sejmu Piotra Zgorzelskiego, prof. Kazimierza Wiatra, przewodniczącego Senackiej Komisji Edukacji Nauki i Sportu oraz innych przedstawicieli rządu. Rozważano odbycie zebrania plenarnego Rady przed konferencją w Senacie RP, dla przedyskutowania założeń organizacyjnych i ustalenia referentów, przedstawicieli poszczególnych grup towarzystw, którzy przedstawiliby najważniejsze problemy nurtujące daną grupę towarzystw/stowarzyszeń.

Odbyte w dniu 28 września 2023 r. posiedzenie Prezydium Rady poświęcono przygotowaniu propozycji programu kolejnego zebrania plenarnego Rady oraz ustaleniu programu uroczystego zebrania plenarnego Rady w dniu 15 listopada 2023 r. "60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego", omówieniu stanu realizacji planu pracy Rady na 2023 rok, w tym prac nad Słownikiem Towarzystw Naukowych i stanu prac nad raportem/ekspertyzą dot.  stanu społecznego ruchu naukowego i przedstawieniu zmian w Regulaminie Rady, zaakceptowanym przez Zespół Prawny PAN. Ustalono, że kolejne zebranie plenarne Rady odbędzie się w trybie zdalnym w drugiej połowie października 2023 r.

W roku sprawozdawczym wydano materiały z III Kongresu Towarzystw Naukowych „Społeczny wymiar działalności towarzystw naukowych” - Gdańsk 20-22.10.2022 r. (redakcja: prof. dr hab. I. Hofman, prof. dr hab. inż. J. Błażejowski, dr hab. prof. AMP A. Kansy), które przekazano uczestnikom Kongresu i członkom Rady uczestniczącym w konferencji w Senacie w dniu 14 czerwca 2023 r. oraz rozesłano do pozostałych uczestników Kongresu i członków Rady przedniej i obecnej kadencji.

Wydano w kilkudziesięciu egzemplarzach i w wersji internetowej materiały z zorganizowanej w dniach 29 maja i 10 grudnia 2021 r. konferencji „Komunikacja w nauce, Komunikowanie wiedzy – Rola towarzystw naukowych” i rozesłano je do uczestników konferencji.

Podjęto prace nad przygotowaniem publikacji zawierającej referaty i materiały przygotowane na uroczyste zebranie plenarne Rady „60-lecie działalności Rady Towarzystw Naukowych i rola Polskiej Akademii Nauk w rozwoju społecznego ruchu naukowego”, której wydanie przełożono na 2024 rok.

                Prowadzono stronę internetową Rady, pełniącą rolę Newsletter’a” o działaniach Rady Towarzystw Naukowych i towarzystw naukowych oraz platformę współdziałania z towarzystwami i stowarzyszeniami naukowymi ogólnymi, regionalnymi i specjalistycznymi oraz ze stowarzyszeniami naukowo-technicznymi NOT, poprzez zamieszczanie na stronie Rady nadsyłanych informacji o wydarzeniach w działalności towarzystw, organizowanych konferencjach, zjazdach, jubileuszach, patronaty nad organizacją konferencji, udział w obchodach jubileuszy itp.

W planie pracy Rady w 2023 roku planowano „Przygotowanie i opublikowanie do końca marca 2023 roku raportu dot. stanu społecznego ruchu naukowego (wg stanu na 31 grudnia 2021 r.), z wykorzystaniem Ankiety opracowanej w 2013 roku (autor dr A. Kansy) i rozesłanej do towarzystw naukowych przed III Kongresem Towarzystw Naukowych „Społeczny wymiar działalności towarzystw naukowych” (Gdańsk, 20-22 października 2022 r.). „Ankieta, po akceptacji na zebraniu plenarnym Rady w dniu 29 marca 2022 r. została rozesłana razem z zaproszeniem na III Kongres Towarzystw Naukowych do ponad 300 towarzystw naukowych, z prośbą o jej wypełnienie i odesłanie do 30 czerwca 2022 roku. W terminie otrzymano tylko 35 ankiet, co uniemożliwiło opracowanie raportu. W wyniku kolejnych apeli do czasu rozpoczęcia Kongresu otrzymano kolejnych 30 ankiet, ta liczba ankiet nie pozwoliła na przygotowanie raportu przedstawiającego aktualny stan towarzystw naukowych w porównaniu ze stanem z 2013 roku, kiedy otrzymano 118 ankiet. Wyniki analizy otrzymanych Ankiet przedstawiono w artykule w wydanych materiałach z III Kongresu Towarzystw Naukowych.

Kontynuowano starania związane z wypracowaniem rozwiązań prawnych dot. statusu towarzystw i stowarzyszeń naukowych i naukowo-technicznych oraz systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce, w tym działania związane z uchwaleniem przez Sejm ustawy o towarzystwach naukowych i zmian w ustawie o Polskiej Akademii Nauk i w ustawie o samorządzie terytorialnym, pod kątem dostosowania rozwiązań prawnych i systemu finansowania społecznego ruchu naukowego w Polsce do przepisów w Unii Europejskiej;

W 2023 roku nie udało się podjąć prac nad wypracowaniem kryteriów uznawania towarzystw za naukowe, prace te będą realizowane w latach 2024-2025.

Projekt przygotował:

Tadeusz Majsterkiewicz - Sekretarz Rady

Warszawa, 31 stycznia 2024 r.